گیلکی دومین زبان ایرانی در معرض خطر

گیل نگاه: عضو هیات علمی زبان و ادبیات پژوهشکده‌ گیلان‌شناسی با اشاره به اینکه بنابر اعلام موسسه‌ مکس پلانک، زبان گیلکی دومین زبان ایرانی در معرض خطر است، گفت: گیلکی را می‌توان در طبقه‌ای میان «آسیب‌پذیر» و «به شدت در معرض خطر» جای داد.

به گزارش ایسنا، دکتر مریم‌سادات فیاضی با اشاره به اینکه بنابر اعلام موسسه‌ مکس پلانک، زبان گیلکی دومین زبان ایرانی در معرض خطر است، گفت: بر اساس اطلس زبان‌‌های در معرض خطر یونسکو، زبان‌های جهان را می‌توان در ۶ طبقه‌ «سالم»، «آسیب‌پذیر»، «نسبتا در معرض خطر»، «به شدت در معرض خطر»، «بحرانی» و «منقرض‌شده» جای داد.

عضو هیات علمی زبان و ادبیات پژوهشکده‌ گیلان‌شناسی افزود: «زبان های سالم» گویشورانی دارد که زبان‌شان را از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌کنند، «زبان های آسیب‌پذیر» شامل زبان هایی است که گویشوران خردسالش در برخی از مناطق و در پاره‌ای موقعیت‌های خاص به آن سخن می‌گویند، «زبان های در معرض خطر» شامل دسته ای است که کودکان آن زبان را به عنوان زبان مادری‌شان در خانه نمی‌آموزند، «زبان های به شدت در معرض خطر» به زبان‌هایی اطلاق می‌شود که گویشوران‌شان افراد کهنسال هستند و اگرچه نسل جوان‌تر (پدرها و مادرها) کاملا آن را متوجه می‌شوند اما آن را به کودکان خود نمی‌آموزند، گویشوران «زبان‌های بحرانی» کهنسالانی هستند که در بافت‌هایی خاص به زبان خود تکلم می‌کنند و «زبان‌های منقرض‌شده» گویشور ندارند. با توجه به تقیسم‌بندی پیش‌گفته گیلکی را می‌توان در طبقه‌ای میان «آسیب‌پذیر» و «به شدت در معرض خطر» جای داد.

این مدرس دانشگاه در  پاسخ به این سوال که آیا «گیلکی زبان است یا گویش؟» گفت: گیلکی را می‌توان هم زبان و هم گویش در نظر آورد. گیلکی روی پیوستاری قرار دارد که یک سر آن لهجه و سر دیگر آن زبان است‌. به عنوان نمونه، گیلکی‌ای که در مناطق اشکورات، ارتفاعات صومعه‌سرا، شفت و فومن صحبت می شود بیش از گیلکی رشت واجد ویژگی‌های «زبان‌بودگی» است‌. جای تردیدی نیست که در گذشته‌ای نه چندان دور گیلکی زبان بوده و واژگان قاموسی، دستوری، ساختار نحوی، اشتقاق و تصریف خود را داشته است اما به مرور زمان با جایگزین شدن واژه‌های فارسی به جای واژه‌های اصیل گیلکی، کاربرد ساخت‌های قرضی زبان فارسی در گیلکی، عدم زایایی وندهای اشتقاقی و افزایش فهم متقابل میان گویشوران بومی و غیربومی، دیگر نمی‌توان گیلکی را در مقام زبانی تمام عیار به شمار آورد. از این‌رو، افزون بر موارد پیش‌گفته گیلکی در مقایسه با زبان فارسی یک گویش ایرانی محسوب می‌شود.

فیاضی در خصوص اینکه یک زبان چگونه در معرض خطر قرار می گیرد، گفت: اگر زبان‌ها تحت فشارهایی چون فشارهای اقتصادی، فرهنگی و نگرش‌های جهت‌گیرانه قرار گیرند، گویشوران‌‌ تمایل خود را به کاربرد زبان‌شان از دست خواهند داد. به عنوان نمونه رویکرد از بالا به پایین گویشوران گونه‌های زبانی فرادست همچون فارسی به گویشورانی چون گیلک‌زبانان، در کنار تصور بروز مشکلات آموزشی برای کودکان دوزبانه دو عامل جدی تهدیدکننده گیلکی هستند.

این مدرس دانشگاه گفت: ما برای کند کردن آهنگ خاموشیِ گیلکی، به سیاست‌گذاری های کلان زبانی نیازمندیم که بر اساس آن افزون بر تهیه محتوای آموزشی گیلکی در مدارس، با طرح‌های تشویقی گویشوران را به کاربرد گیلکی ترغیب کنیم.

او ادامه داد: مرگ زبان‌ها امری اجتناب‌ناپذیر بوده و تابع گسترش فن‌آوری‌های نوین و توسعه‌ ارتباطات در جهان است اما می‌توان با فرهنگ‌سازی و مطالعه دقیق ویژگی‌های آوایی، صرفی و نحوی زبان‌ها و معرفی آنها به زبان فارسی به عنوان گزینه برای جایگزینی ساخت‌های قرضی بیگانه از سرعت ضرب‌آهنگ زوال زبان‌ها تا حد زیادی کاست.

(۰)(۰)


کد مطلب: 145546
تاریخ: ۱۱ مهر ۱۳۹۶

۱) نظراتی که موجب توهین، هتاکی و افترا نسبت به اشخاص حقیقی و حقوقی است منتشر نخواهد شد.
۲) لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری کنید.
محسن

واقعا چره امن از زوان مادر ی خودمان دور ابوستیم؟ شاید مقصر نخبگان بیبید. شوما استاد عزیز آیا دغدغه قلبی نسبت به آن مقوله داریدی؟

(۴)(۰)

پاسخ

دکتر شیرین قایممقامی

جای تاسف فراوان است که خودداری خانواده ها و خصوصا مادران با فرزندشان به گیلکی ،بخاطر خود کم بینی ناشی از آگاهی اهمیت ملی این زبان و رابطه زبان با هویت انسانها،موجب این معضل شده.امیدست با کوشش فرهنگیان و فرهیختگان گیلان و همکاری مقامات دولتی در آموزش و پرورش این استان،این زبان قدیمی و پر احساس،نابود نگردد.

(۱)(۰)

پاسخ

گزارش تصویری

گزارش تصویری کارگاه آشنایی با سواد مالی در رشت

گیل نگاه/پویا بصیری: کارگاه آموزش سواد مالی ویژه جوانان صبح امروز با مشارکت معاونت جوانان وزارت ورزش و جوانان و استانداری گیلان در مرکز اموزش و توسعه سازمان مدیریت و برنامه ریزی گیلان برگزار شد.      …

گزارش تصویری اجرای تئاتر شازده کوچولو در مجموعه خاتم الانبیاء رشت

گیل نگاه/مائده سیدی: تئاتر شازده کوچولو  عصر امروز در سالن وارش خاتم الانبیاء رشت اجرا شد.                            

گزارش تصویری اختتامیه مرحله منطقه ای مناظره دانشجویان ایران با قهرمانی نماینده گیلان

گیل نگاه/مائده سیدی: مراسم اختتامیه مرحله منطقه ای هفتمین دوره مسابقات ملی مناظره دانشجویان استان گیلان (منطقه شمال و شمال غرب کشور) با حضور رییس سازمان دانشجویان کشور، رییس دانشگاه پیام نور گیلان، رییس جهاد دانشگاهی گیلان، مشاور…