پیشنهاد تغییر نام رسمی دریای خزر به کاسپین؛

چرا باید به «خزر» گفت «کاسپین»

مزدک پنجه‌ای
روزنامه نگار و وکیل دادگستری

اگر قدری اهل مطالعه تاریخ و تامل بر اوضاع تاریخی گیلان زمین از گذشته‌های دور و جست‌وجو حتی در گوگل باشید، با قومی مواجه خواهید شد که یکی از منفورترین اقوام بوده‌اند که به سرزمین مادری ما یورش آورده و آن را اشغال کرده‌اند، اما بدون توجه به عملکرد آن‌ها، یکی از مهم‌ترین ثروت‌های خدادادی این سرزمین و استان را به نام آن‌ها لقب داده‌ایم. آری، درست حدس زده‌اید، منظور قوم خزر است که در حال حاضر بدون آن‌که توجهی به پیشینه‌ی این قوم داشته باشیم، دوست‌داشتنی‌ترین دریای شمال را به نام آن‌ها سند زده‌ایم. درحالی‌که همین دریا توسط خارجی‌ها بانام اصیل‌تری به نام کاسپین خطاب می‌شود و به‌واسطه‌ی تفکرات خارجی ستیزی گمان می‌بریم هر پیشنهادی از سوی آن‌ها بد و علیه ماست. در این فرصت سعی کرده‌ام با جستاری در تاریخ، ضمن پاسخ به چرایی پیشنهاد تغییر نام خزر به کاسپین، مروری بر پیشینه‌ی این قوم داشته باشند، شاید که در پس این پرسش و تامل در آن شاهد اصلاح این نام باشیم.

«کاسپی» دریا یا همان دریای «کاسپین» پهنه‌ای آبی است که از جنوب به ایران، از شمال به روسیه، از غرب به روسیه و جمهوری آذربایجان و از شرق به جمهوری‌های ترکمنستان و قزاقستان محدود می‌شود. دریای «کاسپین» درگذشته بخشی از دریای «تتیس» بود که اقیانوس «آرام» را به اقیانوس «اطلس» متصل می‌کرد.

«کاسپی»‌ها مردمانی سفیدپوست بودند که از هزاره‌ی دوم پیش از میلاد تا دوره‌ی ساسانی، مکتوب‌ها و اشاره‌هایی به حضور آن‌ها در منطقه شده است. «کاسپین»، صفت وصفی یا نسبتی در زبان‌های انگلیسی و فرانسوی است برای «کاسپی» است.

مورخان نوشته‌اند در هیچ‌یک از نوشته‌های مؤلفان شرقی و غربی دوران پیش از اسلام نامی از «خزر» بر دریای شمال ایران دیده نشده است. «خزر»ها کنفدراسیونی از اقوام کوچ‌نشین ترک‌زبان و از جداشدگان از خاقانات غربی ترک بودند که در اواخر سده ششم میلادی در شمال دریای خزر و شمال قفقاز یکی از موفق‌ترین دولت‌های اروپای شرقی در قرون‌وسطی را پایه گذاردند. آن‌ها در سده ششم«هراکلیوس» امپراتور «بیزانس» علیه ایران ساسانی وی را یاری رساندند. این‌ها مردمی بودند که به صحراگردی و تاخت‌وتاز در ممالک هم‌جوار اشتغال داشتند و غالباً به‌طرف وادی رود «کورا» می‌آمدند. بنای استحکامات بزرگی چون شهر «دربند» (یا باب‌الابواب) در شمال قفقاز در عهد ساسانیآن‌که برای جلوگیری از حملات «خزران» ساخته‌شده بود، هنوز پابرجاست.

متاسفانه نام دریای «خزر» در تمام متون فارسی قراردادها (حدود ۲۰ عهدنامه) و از جمله عهدنامه‌های «شاه طهماسب» ۱۷۳۲ با «پتر کبیر» و عهدنامه «نادرشاه» ۱۷۳۵ (حتی یادداشت‌ها و تفاهم‌نامه‌های بعد از انقلاب اسلامی) فقط بانام‌های بحر «خزر»، و در لاتین بانام «کاسپین» ثبت‌شده است. در مورد دریای شمال ایران اگرچه بیشتر از ۴۰ نام دیگر برای آن به‌طور موردی مانند گرگان – گیلان – حوض فارس، بحر جیلان، طبرستان، خراسان، خوارزم، کادوس، هیرکان، ساری، تیپر، بحرالاعاجم (عجم‌ها)، و … به کار رفته ولی همواره نام غالب همان کاسپین (متن‌های اروپایی) و «خزر» (در متن‌های عربی- فارسی – ترکی) در بیشتر متن‌های عربی (عربی شده کسپین) به شکل قزوین و قزبین ثبت‌شده است.

علی‌رغم این که دریکی دو کتاب در دوره‌ی پهلوی در خصوص «خزران» و قوم «کاسی» مطالعاتی انجام‌شده بود اما اطلاع‌رسانی نشده بود و بخش دانشگاهی ایران نیز گمان می‌کند که «کاسپین» یک واژه بیگانه است؛ و درک دقیقی از سوابق این نام ندارد.

متاسفانه در شرایطی که به علت غفلت‌های رسانه‌ای، توده‌های مردم ایران از قوم «کاسی» و «کاسپین» هیچ اطلاعی نداشتند؛ و کار رسانه‌ای هم نشده بود کمیته یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی در شرایطی نبود که به‌یک‌باره نامی مغفول مانده و ناشناخته در زبان فارسی را رسمی نماید. نام کاسپین اگرچه در همه جهان رسمیت دارد اما در ایران کمیته تخصصی نامه‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی در جلسه مورخ ۱۳۸۱/۹/۱۸ این کمیته مستقر در سازمان نقشه‌برداری کشور متن ذیل را به تصویب رساند:

«جهت جلوگیری از هرگونه سوءتفاهم احتمالی و جلوگیری از تشتت آراء در زمینه نام پهنه‌ی آبی شمال کشور، از نام «خزر» در داخل کشور و Caspian در متون خارجی، قراردادها و معاهدات بین‌المللی استفاده گردد»

علت صدور این مصوبه آن بود که در داخل کشور بعضی از وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها برای دریای شمال ایران نام‌های جداگانه‌ای به کار می‌بردند که این مغایر با مصوبات سازمان ملل و سازمان هوانوردی بین‌المللی و دریانوردی بین‌المللی بود. بنا بر استعلامی که از وزارت خارجه به عمل آمد، آن وزارتخانه اعلام کرد نام بین‌المللی دریای شمال ایران «کاسپین» و نام آن در زبان ترکی و فارسی «خزر» و در زبان عربی هر دو نام «قزوین» و «خزر» به کار می‌رود و در تمام اسناد بین‌المللی که یک‌طرف آن ایران بوده همواره نام «خزر» به‌کاررفته است و دریای «مازندران» هم یک نام محلی است که فقط در ایران گاهی در متون رسمی به کار می‌رود. از آنجا که «کاسپین» نام بین‌المللی و بدون معارض این دریا هست و مطابق مصوبه ۱۸/۹/۱۳۸۱ در ایران هم می‌توان «کاسپین» به کار برد زیرا نام بین‌المللی بر نام محلی ارجحیت دارد، بر این اساس به مسئولین، نمایندگان مجلس،اعضای شوراهای اسلامی شهرهای گیلان، مورخین، دانشگاهیان، رسانه‌ها و رئیس‌جمهوری منتخب پیشنهاد می‌شود، از کمیته نام‌گذاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی خواسته شود با توجه به تضادهای تاریخی و پیشنه ای این قوم با ملت ایران، نام «کاسپین» به‌عنوان نام رسمی دریای شمال کشور در سراسر ایران برگزیده شود.

گيل نگاه: انتشار اخبار و یادداشت‌های دريافتی به معنای تائید محتوای آن نيست و صرفاً جهت انجام رسالت مطبوعاتی و احترام به مخاطبان منتشر می‌شود.

(۰)(۰)



کد مطلب: 146223
تاریخ: ۱۵ مهر ۱۳۹۶

۱) نظراتی که موجب توهین، هتاکی و افترا نسبت به اشخاص حقیقی و حقوقی است منتشر نخواهد شد.
۲) لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری کنید.
رضا

دریای کاسپی(کاسپین سی) درست است، همانند شاخاب پارس که در انگلیسی می‌شود پرشین گلف.

(۳)(۰)

پاسخ

امیرعلیپور

سپاس از دغدغه مندی شما.به نوشتار شما باید اضافه کرد نام منطقه آزاد انزلی که در نهایت کج سلیقه گی انتخاب شده باید با نظر به نسبت مساحت قرار گرفته در آن(قرارگیری سازمان منطقه آزاد در محدوده جغرافیای شهر رشت)تغییر یافته و نامی درخور با خصوصیت عمومی داشته باشد.لذا کاسپین بسیار درخور و شایسته تر از نام کنونی است.
با تشکر مهندس امیر علیپور

(۲)(۰)

پاسخ

امیرعلیپور

البته انزلی مانند همه شهرهای دیگر استان عزیزمان، دوست داشتنی و با خاصیت های ویژه خود هست لذا قطعا ساحل نشینیان عزیز سو تعبیر نخواهند کرد.

(۱)(۰)

پاسخ

الهام70

خیلی خوب بود.... واقعا تمام دنیا این دریا رو به نام کاسپین میشناسن... اونوقت ما میگیم...خزر... حالا جالبتر که بعضی از استانهای همجوار هم اومدن توی یه دوره ای این دریا رو به نام خودشون ثبت کردن که الان بیشتر از خزر اسم اون استان گفته میشه..و اصرار هم میشه که فرهنگ سازی بشه که همه دریا رو به اسم اون استان بشناسن... حالا خوبه یه ذره مسئولین ما بفکر باشن واین طرح رو زیر سوال ببرن چون توجیه منطقی نداره... اگه میخاد دریا سهم بندی بشه و کاسپینم قبول نشه پس ما به خزر راضی تریم .... البته که انشالله با همت مسئولین استانی اصلاح شه....

(۳)(۰)

پاسخ

صادق

سلام
واقعا پیشنهاد خیلی خوبی از مسئولین تقاضا دارم هر چه زود تر این تغییر رو اجرا کنن باتشکر

(۳)(۰)

پاسخ

بابک

عالی بود. فقط "دریای کاسپین"

(۱)(۰)

پاسخ

دوستدار تالش و گیلک

بهتره بگوییم چرا به دریای کاسپین، کاسپی، هیرکانی،گیلان ، مازندران ، قزوین خزر می گوییم؟ نام کاسپین هم ایرانی هم بین المللی است چرا به نام مجعول خزر راضی شدیم؟

(۱)(۰)

پاسخ

yashar

کاهش دوستان مخصوصانویسنده یابهتربگم نگارنده به جای این همه مهمل گویی وخیالبافی کمی ادبیات اخلاقی می خواندندواین قدرفرهنگ گیلانی هاروزیرسوال نمی بردند

(۰)(۲)

پاسخ

امیر الدین

شما که اینقدر نگاه نژاد پرستانه تنفر برانگیزی دارید بهتر است تحقیق کنید ببینید به اصطلاح نژاد خود شما از کی در این منطقه ساکن شده اند
کاش مسولین کشور ما مثل ترکیه هم جسارت بررسی ژنتیکی مردم نقاط مختلف را داشتند تا مشخص میشد کسانی که خودشان را نژاد پاک و اصیل میدانند ملغمه ایی از ژنهای چند نژاد مختلف هستند.

(۰)(۰)

پاسخ

yashar

فکرمیکنم مسولین سایت گیل نگاه مثل نویسنده مطلب احتمالاسوادخواندن قانون اساسی رانداشته اندیاشایدم وقتشوشایدم تعهدشوندارین
قابل توجه مسولان گیل نگاه خودتون نوشتیدتوهین ممنوع ولی خودتان حرفهای توهین آمیزراچاپ میکنید
ازحداقل اصول حرفه ای روزنامه نگاری برخوردارنیستید...
اگرخبرنگاری وخبررسانی رابلدنیستیدحداقل کمی اخلاق یادبگیرید...
البته اگه خواستین کتاب وجزوات مربوط به اصول حرفه ای خبرنگاری رابراتون میفرستم هرچندفکرنکنم اهل مطالعه باشین چون اهل کپی پیست هستین
البته دوست دارم یک نسخه کتاب قانون برای نگارنده بفرستم

(۰)(۱)

پاسخ

گزارش تصویری

گزارش تصویری دیدار جمعی از مسئولین ستاد جوانان روحانی در لاهیجان با سید محمد احمدی فرماندار شهرستان

گیل نگاه/احسان حسن‌پور: سید محمد احمدی فرماندار لاهیجان عصر روز گذشته با جمعی از مسئولین ستاد جوانان حسن روحانی در جریان انتخابات دوازدهمین دوره ریاست جمهوری دیدار کرد. در این نشست هر یک از جوانان نقطه نظرات و…

گزارش تصویری نمایش «مکانیک» در مجتمع خاتم‌الانبیا رشت

گیل نگاه/شیرین کریمی: نمایش «مکانیک» اجرای ویژه خبرنگاران وعکاسان عصر امروز شنبه 29 مهرماه در سالن خاتم رشت به روی صحنه رفت . نمایش «مکانیک» از ۳۰ مهر هر شب ساعت ۱۹ (به استثنای پنجشنبه چهار آبان، ساعت…

گزارش تصویری توقف داماش گیلان مقابل قشقایی شیراز

گیل نگاه/مانی پوراحمد:درحالی‌که تماشاگران داماش منتظر برد این تیم با پیروزی مقابل قشقایی شیراز و پرواز به صدر جدول بودند این تیم برای اولین بار در فصل جاری در خانه موفق به برد نشد. تا به‌طور مشترک با…