اصلاح‌طلبان دو زیست و بحران سیاست ورزی

گیل نگاه/علیرضا کنعان رو

در همه جای جهان اصلاح‌طلبی پدیده‌ای دوزیست است. این گزاره بدین معنی است که اصلاح‌طلبی از طرفی نگاه به حضور در حاکمیت و مشارکت در قدرت سیاسی دارد و از طرفی پایگاه در بطن جامعه. تاریخ اصلاح‌طلبی مدرن در بیش از یک‌صد ساله اخیر به آنجا برمی‌گردد که نیروهای سوسیال‌دموکرات و کارگری در کشورهای پیشرفته سرمایه‌داری به‌قصد بهبود وضعیت زیست طبقات غیر سرمایه‌دار – حقوق‌بگیر و کارگر- به مشارکت در قدرت دولتی اهتمام ورزیده و سیاست‌های رفاهی و  اجتماعی را در دستور کار خود قرارداده‌اند. اما این نیروها زمانی توانسته‌اند به قدرت دست یابند که به لحاظ اجتماعی واجد چنان اعتباری بودند که موازنه قوا را تحت تاثیر پایگاه اجتماعی خود قراردادند. در ایران نیز اصلاح‌طلبی به‌عنوان یک جنبش و سپس جریان سیاسی قابل ردگیری بوده که واجد فرصت‌ها و تهدیدهای مختص به خود است. اصلاح‌طلبان ایرانی نیز همچون هر جریان اصلاح‌طلبی دوزیست هستند و همواره یک پا در حاکمیت و یک پا در جامعه ایران داشته‌اند. به لحاظ سیاست قدرت، اصلاح‌طلبی از دوم خرداد ۷۶ به‌عنوان یک نیروی سیاسی غیرقابل‌انکار در ساختار نظام جمهوری اسلامی ظهور و بروز داشته است. از منظر اجتماعی نیز بروز جریان/جنبش اصلاح‌طلبی بیشتر در نشریات اصلاح‌طلب، احزاب و جنبش دانشجویی خودنمایی کرده است. اما فعل‌وانفعالات بیست‌ساله اخیر، این جریان را با مسائل و دشواری‌های خاصی در هر دو جبهه قدرت و جامعه مواجه کرده است. همان‌گونه که برای دو زیست بودن به دو سیستم تنفسی متفاوت نیاز است و در روند تکامل عدم استفاده از هر یک از این سیستم‌ها می‌تواند به نابودی آن قابلیت منجر شود، جریان اصلاح‌طلبی نیز جهت حفظ زیست دوگانه خود به تئوری، تشکیلات و رتوریک متناسب، با حضور هم‌زمان در قدرت و جامعه نیازمند است. جریان اصلاح‌طلبی در این مسیر با بحران‌هایی چند مواجه است که به‌صورت اجمالی بدان اشاره می‌شود.

محدودیت‌های حضور در قدرت :

با پایان یافتن دولت دوم سید محمد خاتمی و دولت اصلاحات، اصلاح‌طلبان طی پروژه‌ای قابل پیش‌بینی از صحنه سیاست رسمی در کشور کنار گذاشته شدند، خصوصا پس از انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸  این روند حذفی شدت و سرعت بیشتری به خود گرفته و قدرت حکومتی اصلاح‌طلبان را دچار نقصان‌های جدی نمود. پس از انتخاب دکتر روحانی به‌عنوان رئیس‌جمهور در سال ۹۲ آن‌هم با حمایت بخش وسیعی از نیروهای اصلاح‌طلب، امید بازگشت به قدرت در حاکمیت در میان اصلاح‌طلبان مجددا شکل گرفت. این امیدواری زمانی بیشتر شد که اصلاح‌طلبان مسئولیت‌های ستادی رئیس‌جمهور وقت را برای انتخاب مجدد در سال ۹۶ به عهده گرفتند. اما تا اینجا می‌توان به‌طور قطعی نتیجه گرفت که به‌جز عرصه‌ای همچون شورای شهر و نهاد شهرداری، امید به بازگشت اصلاح‌طلبان به قدرت در کوتاه‌مدت بیشتر شبیه به یک آرزو است تا پیش‌بینی مبتنی بر تحلیل از سیر وقایع. در این زمینه به نظرمی رسد با توجه به هزینه حداکثری اطلاع طلبان از پایگاه اجتماعی خود جهت انتخاب مجدد دکتر روحانی به سمت ریاست جمهوری، فاصله‌گذاری‌های منطقی و شفاف با دولت و برنامه‌های آن به‌گونه‌ای که به ائتلافشان با رئیس‌جمهور لطمه وارد نکند ضروری است. همچنین این نیروها باید تلاش کنند تا از ظرفیت‌های نهادهای انتخابی همچون شوراها برای حضور هر چه بیشتر خود در نظم رسمی قدرت بهره‌مند شوند.

ضعف تئوریک در مواجهه با بحران‌های اجتماعی :

جامعه ایران نسبت به بیست سال گذشته که اصلاح‌طلبان قدرت مطلق را در نهادهای انتخابی نظام جمهوری اسلامی در دست داشتند دچار تحولات بسیاری شده است. افزایش بی‌سابقه ارتباطات مجازی با انفجار دسترسی به اینترنت و شبکه‌های مجازی، ظهور بحران‌های جدی همچون اعتیاد، طلاق،بیکاری، سوءاستفاده از محیط‌زیست و مسائل دیگر در کنار فاصله روزافزون طبقاتی، اجزای تشکیل‌دهنده جامعه امروز ماست. اصلاح‌طلبان باید در مورد هرکدام از این بحران‌ها پاسخی درخور به مخاطبان خود ارائه نمایند. اگر قرار باشد که حضور مجدد اصلاح‌طلبان در عرصه قدرت باسیاست گذاری‌های نیروهای فعلی تفاوت راهبردی نداشته باشد، هزینه‌ها و احتمالاً اعتبار سوزی‌های موردنیاز جهت این بازگشت به قدرت به‌هیچ‌وجه عاقلانه و منطقی به نظر نمی‌رسد. پس باید در مورد بحران‌های دست‌به‌گریبان کشور اندیشید و با تقویت احزاب، آن‌ها را محل تبادل افکار و تهیه برنامه برای برون‌رفت از وضع موجود قرارداد.

ضعف در نهادسازی اجتماعی :

اگر بنا باشد که از اصلاح‌طلبی به‌عنوان یک جریآن‌که مواضعش در قدرت به توپ بسته‌شده،همچون جریانی زنده و پویا یاد کنیم باید آن را به پایگاه اصلی خود یعنی جامعه ارجاع دهیم. اصلاح‌طلبان برای مستمر بودن و حفظ و گسترش محبوبیت خود در جامعه باید بیش از ضعف‌های طرف مقابل بر امتیازات خود تاکید کرده و ارتباط خود را با اقشار مختلف جامعه مستحکم‌تر نمایند. برای این کار یعنی حضور موثر در جامعه ضمن داشتن رتوریک و گفتار متناسب بافرهنگ و نیازهای مردم باید به نهادسازی اجتماعی پرداخت. این نهادسازی می‌تواند طیف وسیعی از نهادهای دینی، علمی، فرهنگی، زیست‌محیطی و … را در برگیرد.

فاصله نسلی در میان اصلاح‌طلبان :

شاید مهم‌ترین بحران این روزهای اصلاح‌طلبآن‌که چشم‌انداز سیاست ورزی آنان را در میان‌مدت به خطر انداخته، وجود فاصله نسلی میان نیروهای اصلاح‌طلب باشد. این فاصله نسلی بیشتر از آن‌که با شاخص سن و سال قابل‌شناسایی باشد می‌تواند میان اصلاح‌طلبانی که در دوره اصلاحات در قدرت شرکت کرده و نیروهایی که نتوانستند از این مزیت بهره‌مند شوند انگاشته شود، که به طبع نیروهای جوان اصلاح‌طلب به اقتضا سن در زمانه خزان حکومتی اصلاحات به جوانی رسیده و از این نظر بسیاری از مطالباتشان پاسخی نیافته است. این فاصله نسلی با توجه به موضوعات مبتلابه متفاوت ایجادشده و درواقع نوعی فاصله در ذهنیت اصلاح‌طلبی به شمار می‌رود. با توجه به گسترش معضلات اجتماعی اگر چاره‌ای برای این بحران نسلی اندیشیده نشود دیری نخواهد پایید که جریان اصلاح‌طلب از نیروهای جوان و پویای خود تهی شده و با ریزشی جدی در این زمینه مواجه می‌شود. از اینجاست که با ادامه این روند، چشم‌انداز مناسبی در زمینه حفظ انسجام نیروها و همین‌طور روش فعلی سیاست ورزی در آینده میان‌مدت برای اصلاح‌طلبان وجود نخواهد داشت.

حفظ و اعتلای جریان اصلاح‌طلبی در دوری گزینی و مسکوت گذاشتن این بحران‌ها نیست، بلکه در مواجه ای تمام‌عیار و عریان و یافتن پاسخی مناسب برای این بحران‌ها است.

گيل نگاه: انتشار اخبار و يادداشت های دريافتی به معنای تاييد محتوای آن نيست و صرفا جهت انجام رسالت مطبوعاتی و احترام به مخاطبان منتشر می‌شود.  

(۰)(۰)



کد مطلب: 152186
تاریخ: ۱۷ آبان ۱۳۹۶

۱) نظراتی که موجب توهین، هتاکی و افترا نسبت به اشخاص حقیقی و حقوقی است منتشر نخواهد شد.
۲) لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری کنید.

گزارش تصویری

گزارش تصویری مراسم تجلیل از کتابداران و ترویج گفتمان کتابخوانی در گیلان

گیل نگاه/امیرصالح غنجی: مراسم تجلیل از کتابداران و ترویج گفتمان کتابخوانی در گیلان با حضور جمعی از نویسندگان، مفاخر، هنرمندان، پژوهشگران و مدیران استان از سوی اداره کل کتابخانه های عمومی گیلان برگزار شد.(مشروح گزارش را اینجا بخوانید)

گزارش تصویری مراسم تشییع پیکر دو شهید مدافع حرم در رشت

گیل نگاه/اشکان شعبانی: صبح امروز چهارشنبه اول آذرماه مراسم تشییع دو شهید مدافع حرم علیرضا نظری و بابک نوری با حضور جمع زیاد از مردم و مدیران از جمله مصطفی سالاری استاندار گیلان در رشت برگزار شد. این…

به روایت تصویر؛ یک روز در کنار باغداران کیوی در لنگرود

گیل نگاه/آدینه صالح نژاد:«کیوی» میوه بومی گیلان نیست اما چند سالی است که بخش زیادی از اراضی گیلان حاصلخیز را به خود اختصاص داده است. حالا خانواده‌های زیادی از شرق تا غرب گیلان چشم‌انتظار این درخت عجیب و…