یادنامه‌ای در سوگ استاد سخن، سیاست و بزرگداشت اخلاق عملی؛

ایرج هوسمی؛ ناطقی که انبانی از تاریخ بود

مجید یوسفی

ایرج هوسمی آموزگار، ادیب، معتمد و رئیس اتحادیه چای‌کاران کشور و درواقع یکی از خدمت گذاران اصیل این مرزوبوم در سن ۹۱ سالگی براثر سرطان در زادگاهشـ رودسر ـ درگذشت. طی سال‌های اخیر، نام او اغلب به‌عنوان رئیس و سخنگوی اتحادیه چای‌کاران و حتی عضو شورای عالی خانه کشاورز در رسانه‌های معتبر کشور به‌عنوان  حَکم و قاضی بین دولت و چای‌کاران نامی آشنا و امیدی برای امیدواران بود. مردی که تا واپسین روزهای حیاتش همواره سکان‌دار اخلاق، سیاست ورزی و رازداری برای هزاران باغدار در نواحی شرق و غرب گیلان بود و از قضا،نقش‌های ممتازی طی این سال‌ها در تامین نیاز چای‌کاران ایفا کرد. قشر و طبق‌هایی که سال‌هاست با اقتصاد ظ و رانت‌های پیدا و پنهان صنعت چای در چین‌های اول و دوم دست‌وپا می‌زند اما کمتر مفری می‌یابد. بااین‌همه، می‌توان جایگاه او را بیش از آن که رئیس و سخنگوی یک صنف و قشر اقتصادی ـ اجتماعی برشمرد، به‌تنهایی برشی از تاریخ معاصر این سرزمین دانست که به مدد منطق، اخلاق و مصلحت بینی‌های عالمانه‌اش ـ طی نزدیک به یک قرن در بین صدها هزار مشتاق این آب‌وخاک ـ در جهت استیفای حقوق انسانی جامعه ایفای نقش کرد.

اگرچه طی سال‌های مدیدی او یاور و مشاور زارعان این خطه از کشور بود اما به نظرم نباید اهمیت هوسمی را تنها به نقشی صنفی تقلیل بخشید. چندان‌که نقش او در بزنگاه‌های حساس تحولات سیاسی و اقتصادی بخش شمالی کشور به‌تدریج او را از هیات یک مدیر و مدبری خردمند به مصلحی اجتماعی و پدری معنوی اما کارآمد مبدل ساخت. آرام، متین و خویشتن‌دار بود اما در موقعیت‌های صعب و دشوار جامعه از ایفاگران نقشی بود که جامعه از بزرگ‌مرد دوران خود انتظار داشت.

روایت‌هایی که طی این سال‌ها سینه‌به‌سینه، ورد زبان‌ها شد، گویای کلامی برنده، نافذ و محکمه‌پسند بود که اغلب منجر به گشایش در اموری می‌شد که بی اذن و اقتدار یگانه مردی بزرگ انجام نمی‌پذیرفت. چندان‌که طی سال‌های عصر پهلوی دوم او بود که با وثوق و اعتماد مقامات سیاسی و روحانیون متنفذ شهر به خود گره‌ها بازمی‌نمود و بعدها در سال‌های پس‌ازآنقلاب به نمادی از  اخلاق و مردم‌داری بی‌همتا بدل شد.

یکی از مهم‌ترین نقش‌های او رتق‌وفتق امور مربوط به مدرسه عالی مدیریت لاهیجان در کسوت مدیریت روابط عمومی این مدرسه بود که دوشادوش بزرگانی چون دکتر حشمت علایی، ایرج والی پور، داها، رضایی و حتی در کنار محمدرضا روحانیاز روسای این نهاد تربیت ساز پس‌ازآنقلاب اهتمام خود را مصروف آن داشت تا نهال نورس یکی از اولین مدارس عالی بدور از پایتخت جوانه زند.

مرحوم ایرج هوسمی از معدود مدیران کاردان محلی این مدرسه، از همان ابتدا در نقش پدرخوانده دانشجویان چنان ایفای نقش کرد که حتی در مواقعی بحرانی  مدیریت عالی این نهاد دانشگاهی از رفع‌ورجوع آن مستاصل می‌ماند.

در ابتدا وقتی در تابستان  ۱۳۴۸ قرار بود یک‌نهاد دانشگاهی از سوی دکتر حشمت علایی در شمال کشور تاسیس شود، نصرت‌الله مشکاتی ـ معاون وقت آموزش پرورش و رئیس مرکز اوقاف لاهیجان ـ او را به دکتر علایی معرفی کرد که در همان ابتدا با حسن رفتار و نگاه عالمانه‌اش به موضوعات آموزشی چنان شیفته او شد که او را به دستیار ارشد خود در مواجهه با مسائل منطقه منصوب ساخت. چندان‌که خود بعدها از همان ملاقات روایت کرد نشان از ذکاوت و تیزهوشی وی داشت «در تهران وقتی به حضور دکتر علایی رفتم، در بدو دیدار اظهار خوشبختی کردند و روزنامه‌ای [آگهی جذب دانشجو در مدرسه عالی مدیریت لاهیجان ] به دستم دادند و گفتند چند لحظه‌ای این را مطالعه کنید. دیدم مسئله پذیرش دانشجو است اما متفاوت از جذب دانشجو در دانشگاه تهران بود. استنباط من از تنظیم سوال این بود که برای پذیرش دانشجو بیشتر تاکید بر ضریب هوشی دانشجویان  است، یعنی ضریب هوشی را مقدم بر معلومات عمومی دانشجو دانسته بودند. من آن را خواندم و شخصاً به نتیجه مشخصی رسیدم. ایشان هم دقایقی بعد پرسیدند نظرتان در مورد این آگهی چیست؟ گفتم آشکارا این آگهی، بافرم دعوت به دانشجوی دانشگاه‌های تهران متفاوت است. انگار به مسئله هوش داوطلبین التفات بیشتری شده است. لبخندی زد و تاکید نمودند که ما معتقدیم «اگر هوشمندی باشد فراگیری دشوار نخواهد بود. اما اگر هوش کم باشد تفهیم مطلب با سختی همراه خواهد شد و افراد نخبه را نمی‌شود جمع کرد.» با همین شاه‌بیت “هوش و سهولت در فراگیری مفاهیم” هوسمی راهی گیلان شد و سکان نهادی را بر عهده گرفت که بعدها به اولین مدرسه خصوصی مدیریت عالی کشور نام گرفت.هوسمی چنان با عشق و حوصله مشغول به کار شد که دیری نپایید اغلب دستگاه‌های دولتی شهر به مدد او آمدند. آن‌چنان‌که اعتبار و جایگاه پیشین خود را درگرو تهیه سریع اسباب و اثاثیه مدرسه از سوی اداره آموزش‌وپرورش لاهیجان، اداره اوقاف و اداره بهداشت دید که در آن روزها ـ تاسیس مدرسه ـ بسیار دشوار می‌نمود.

مدرسه عالی مدیریت لاهیجان چند ماهی آغاز به کارکرده بود که ناگهان شایعه‌ای دانشجویان را به خیابان‌ها کشاند. جوانان آرزو دلی که برای اخذ مدرک لیسانس جذب آن شده بودند ناگهان باواسطه‌هایی دریافتند که این دوره نه به اخذ لیسانس که به دوره کاردانی تقلیل یافته است.

در میان هیاهوی زدوخورد نیروهای شهربانی و دخالت فرمانداری شهر با دانشجویان معترض، باز این مرحوم هوسمی بود که با حضور در فرمانداری شهر و توضیح شفاف مسئله و تعهدات دلسوزانه، مانع از گسترش این درگیرها شد.

این البته پیچ مشکلات اول مدرسه ـ تازه تاسیس ـ عالی مدیریت بود. بعدها در سال‌های نزدیک به انقلاب و در بحبوحه  واقعه سیاهکل، پس از شورش دانشجویان در کافه‌تریای مدرسه در اعتراض به سیاست‌های شاه، وزارت علوم مصمم شد به بهانه‌هایی، جذب دانشجو را متوقف و تا در فرصتی مناسب به تعطیلی نهایی آن مبادرت ورزد.وساطت این و آن و تلاش‌های اولیه دکتر والی پور به‌جایی نرسید. سپس مرحوم هوسمی به همراه معاون وقت مدرسه عالی عازم تهران شد تا به دیدار شمس‌الدین مفیدی ـ وزیر وقت علوم رود. از قضا، دکتر والی پور ریاست سابق مدرسه نیز ـ از باب همدلی ـ خود را به دفتر وزیر رساند. وزیر که با عتاب اولیه، معاون وقت مدرسه را از خود راند باابهت حضور دکتر والی پور و کلام شیرین و مؤدبانه مرحوم هوسمی که از رتبه ممتاز دانشجویان مدرسه عالی در دانشگاه‌های دیگر دفاع می‌کرد کمی به عقب رانده شد. مخصوصاً آنجا که از رتبه و جایگاه علمی دانشجویانی چون سهیلا بسکی و رحمان پورقربان و اساتیدی همچون دکتر رضا صدوقی، علی اکبرفرهنگی، عزیز عالیور به زبان آورد، وزیر را به احترام و تحسین واداشت و همین در تصمیم نهایی آنان موثر افتاد.

باری،با همین حضور قدرتمند و دلسوزانه،مرحوم هوسمی‌توانست عزم جزم مقامات آن روز وزارت علوم را با تردیدهای جدی مواجه سازد که چنان لجام‌گسیخته به قلع‌وقمع یک‌نهاد نوپای علمی روی نیاورند.این‌چنین شد که مدرسه تا سال‌های محدودی پس‌ازآنقلاب نیز به فعالیت خود ادامه داد و پس‌ازآن در دانشگاه گیلان ادغام شد.

مدرسه عالی مدیریت نه‌تنها با دلسوزی پدرانه و بی‌بدیل مرحوم هوسمی که با درایت، انعطاف و دانش عالمانه دکتر والی پور؛ تکاپو،شور و توانمندی مردانی چون دکتر فرهنگی، عالیور، خلیق، ساعتچی، میثمی….. و پرچم‌داری دکتر احمدوندهمچنان به راه خود در قلب‌ها و یادها ادامه داد. اما در همه این سال‌ها نقش بی‌همتای هوسمی نه‌تنها در عرصه دانش و ادب بلکه به‌عنوان اسوه اخلاق و تقوای اجتماعی بی‌مانند بود. غریبانه است، بزرگ‌مردی را از دست داده‌ایم که شاید هرگز روزگار دیگر به خود نبیند؛ می‌ماند یک خداحافظ و یک نقطه‌ی پایان، که باید این انتها گذاشت و گذشت.

گيل نگاه: انتشار اخبار و يادداشت های دريافتی به معنای تاييد محتوای آن نيست و صرفا جهت انجام رسالت مطبوعاتی و احترام به مخاطبان منتشر می‌شود.

(۰)(۰)


کد مطلب: 153331
تاریخ: ۲۴ آبان ۱۳۹۶

۱) نظراتی که موجب توهین، هتاکی و افترا نسبت به اشخاص حقیقی و حقوقی است منتشر نخواهد شد.
۲) لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری کنید.

گزارش تصویری

گزارش تصویری کارگاه آشنایی با سواد مالی در رشت

گیل نگاه/پویا بصیری: کارگاه آموزش سواد مالی ویژه جوانان صبح امروز با مشارکت معاونت جوانان وزارت ورزش و جوانان و استانداری گیلان در مرکز اموزش و توسعه سازمان مدیریت و برنامه ریزی گیلان برگزار شد.      …

گزارش تصویری اجرای تئاتر شازده کوچولو در مجموعه خاتم الانبیاء رشت

گیل نگاه/مائده سیدی: تئاتر شازده کوچولو  عصر امروز در سالن وارش خاتم الانبیاء رشت اجرا شد.                            

گزارش تصویری اختتامیه مرحله منطقه ای مناظره دانشجویان ایران با قهرمانی نماینده گیلان

گیل نگاه/مائده سیدی: مراسم اختتامیه مرحله منطقه ای هفتمین دوره مسابقات ملی مناظره دانشجویان استان گیلان (منطقه شمال و شمال غرب کشور) با حضور رییس سازمان دانشجویان کشور، رییس دانشگاه پیام نور گیلان، رییس جهاد دانشگاهی گیلان، مشاور…