به بهانه دوم خردادی که ۲۱ ساله شد

تسلیم اصل تکرار، سیگار پشت سیگار

 فرشته رضایی / روزنامه نگار

انتخابات ریاست جمهوری ایران در برهه‌های مختلف دارای خاطرات، چالش ها فراز و فرودهایی بوده است که بخشی از افراد جامعه را متاثر از خود کرده است.

۲۱ سال از واقعه دوم خرداد ۷۶ گذشته است.  تا قبل از دوم خرداد ۷۶ کمتر کسی این گمان را می‌کرد که آنچه از صندوق رای مردم بیرون می آید نام «سید محمد خاتمی» است. اگر چه پیشتر از این نظرسنجی‌هایی شده بود و به عنوان نمونه نظرسنجی انجمن اسلامی دانشگاه امیرکبیر خاتمی را با ۶۵/۵ درصد پیشتاز انتخابات  می‌دانست و نیز نظر سنجی انجمن اسلامی دانشگاه صنعتی خواجه نصیر خاتمی را با ۶۵ درصد در برابر ناطق نوری با ۱۱ درصد پیشرو میدانست. به این جمع نظرسنجی ها کم کم نشریات استانی اضافه می شدند و هر یک آمار روزانه منتشر می کردند.

همین نظرسنجی ها موجب تحرک بیشتر طیف رقیب و کاندیدای آن، ناطق نوری شد. تحرکی که از جامعه روحانیت مبارز شروع و با تنش هایی دنبال شد. بسیاری از ائمه جمعه کشور با رایزنی اعضای جامعه روحانیت مبارز از ناطق نوری حمایت کردند، همچنین نیروهای نظامی متمایل به این جناح بود و در مقابل خاتمی نیز حمایت هنرمندان، جوانان و دانشگاهیان و روشنفکران را داشت. بسیاری از هنرمندان ورزشکاران فعالان سیاسی و جانبازان و معلمان و… طی اعلامیه هایی حمایت خود را از خاتمی اعلام کردند. همه اینها در حالی بود که رقیب ابزار بزرگ صداو سیما را داشت و در مقابل جناح خاتمی چندروزنامه از جمله سلام و همشهری و…

سرانجام روز دوم خرداد ۷۶ سی میلیون نفر از مردم ایران پای صندوق های رای رفتند و با خلق حماسه ای بی نظیر ۲۰ میلیون نفر از آنان به سیدمحمدخاتمی به عنوان پنجمین رییس جمهور ایران رای دادند.

اما این حماسه چندان بدون تیر و ترکش نبود. حماسه دوم خرداد به جای به بار نشستن و ثمر دادن برای رشد و توسعه «ایران برای همه ایرانیان»  و پیشروی به سمت جامعه مدنی با توقیف و دستگیری دهها روزنامه و مجله روبرو شد. (بیش از هزار روزنامه نگار بیکار شدند، ۳۰ روزنامه و مجله توقیف شد)

حوادثی چون قتل های زنجیره ای، حادثه کوی دانشگاه، پخش نوار عصر عاشورا و درگیری های بعد از آن، به تشنج کشیده شدن مناظره های سیاسی با حضور افراد سرشناس جریان دوم خرداد، ترور حجاریان، دستگیری فعالان سیاسی، حمله به جهانگردان خارجی، رد صلاحیت گسترده در انتخابات مجلس و… از جمله بحران های دولت خاتمی بودند.

۲۱ سال قبل نسلی پای کار آمد که خیلی زود به فکر ترمیم و بازسازی هویت فرهنگی و انقلابی کشور افتاد. نسلی که آرمان شهر خود را در گذر از اصلاحات و عمل به آن می دید اما هر چه پیش‌تر رفت جز بحران آفرینی، ناامیدی و تکرار و دوره کردن مباحث اصلاح‌گری بدون امید به اجرای آن دنبال کرد. دوم خرداد زایشی در جهت خواست جامعه ایران بود تا هوای تازه‌ای به روح خسته و انزوای جهانی خود بدهد،  تا طرح گفت و گوی تمدن ها را از زبان رییس جمهور خود بشنود و منادی صلح و آزادی در جهان باشند. اما همچنان که تاریخ مبارزات سیاسی و اجتماعی ایران با فراز و فرودهایی همراه بوده است در دوران اصلاحات نیز سه جنبش اصلی اصلاحات،‌ جنبش دانشجویی و جنبش زنان تحت فشارهای عدیده قرار داشتند. دوم خرداد اولین تجربه نسل بعد از انقلاب بود که یک انتخابات توام با رقابت فشرده، مشارکت بالا و همینطور گفتمان‌سازی در زمینه حقوق بشر، روایت های نو از دین، ضرورت تعامل با دنیا، ایجاد تشکل‌های مردم نهاد، کرامت انسانی و… را تجربه کرد، اما وجود برخی نقائص در دوره‌ی اصلاحات خصوصا در دوره دوم دولت خاتمی و شکاف و اختلاف بین اصلاح طلبان، مانع از تداوم روند اصلاح گری در ایران شد.

با این حال نباید یادگارهای دوم خرداد در ایران را از یاد برد. دوم خرداد توانست مدلی از گفتمان عمومی و نقد حاکمیت را ارائه دهد. یکی دیگر از خواسته‌های این جنبش اصلاح زیرساخت ها بود. با این حال نباید در کنار این اصلاحات از اصلاحات فردی، توجه به مطالبات اقشار و تاکید بر تحزب و جلوگیری از فردمحوری غافل ماند. آنچه که از میراث دوم خرداد می توان یاد کرد همین موارد است.

با این حال نسلی که از دوم خرداد به وادی سیاست راه یافت هنوز هم از اصلاح مسیر ناامید و دل نگران است. به نوعی بیم و امیدهای ناشی از ممانعت ها را به نوعی تکرار مکررات و موجب یاس و سرخوردگی از جامعه آرمانی یا اتوپیای خود می داند. تکراری که هر از چند گاهی در پای صندوق‌های رای خود را نشان می‌دهد اما بعد از انتخابات به کناری وا نهاده می‌شود‌. هر چند که اصلاح طلبان دیروز که اغلب به نومحافظه‌کاران بدل شده اند، باز هم تاکید به تمرین و ممارست دارند و این نکته هواخواهانی هم در بین طیف جوان و احزاب نوپای اصلاح‌طلب دارد. باید گفت دوم خرداد شروع یک جریان است که راهش ناتمام است. برای تداوم آن هم باید صبوری پیشه گرفت، هم از درافتادن در دام تکرارهای عبث دوری جست.

 اکنون نمی توان اینگونه قلمداد کرد که جریان دوم خرداد شکست خورده است. این جنبش ناکامی هایی داشته است اما جوانان دیروز که اولین تجربه سیاسی دیروزشان دوم خرداد بود در این سالها دریافته‌اند که با یک رای کل سرنوشت سیاسی و اجتماعی شان تغییر نمی کند. اگر چه اگر در آن زمان اصلاحات، رهبری واحدی داشت و افراد در قدرت  سازماندهي کرده و به ايجاد احزاب كارآمد می پرداختند، هم چالش ها و آسیب هایش کمتر بود و این پروسه در انتهای کار به واگذاری قدرت به اقتدارگرایان ختم نمی شد.

در انتها بد نیست به ذکر بردار کردن حسنک در تاریخ بیهقی مراجعه کنیم که: «چون حسنک بیامد، خواجه بر پای خاستند و بوسهل زوزنی بر خشم خود طاقت نداشت، برخاست، نه تمام، و بر خویشتن می‌ژکید. خواجه احمد او را گفت: «در همه کارها ناتمامی». تاریخ ایران پر است از تکرارِ ناتمامی کارها و مردانی که کارشان ناتمام بوده است. اوضاع اصلاح‌طلبی در ایران نیز چنین است که ناتمام است. اما نسل دوم خردادی هنوز تمام نشده و می‌تواند در تربیت نسل آینده و تقویت و نهادینه سازی گفتمان اصلاحات بیش از پیش بکوشد. تا باد چنین بادا.

 

گيل نگاه: انتشار اخبار و یادداشت‌های دريافتی به معنای تائید محتوای آن نيست و صرفاً جهت انجام رسالت مطبوعاتی و احترام به مخاطبان منتشر می‌شود.

(۰)(۰)


کد مطلب: 184598
تاریخ: ۲ خرداد ۱۳۹۷

۱) نظراتی که موجب توهین، هتاکی و افترا نسبت به اشخاص حقیقی و حقوقی است منتشر نخواهد شد.
۲) لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری کنید.
مومن صالحی

تحلیلی منصفانه و منطقی از دوم خرداد را نوشتید بدون انکه از رعایت عدالت خارج شوید . درود بر شما

(۰)(۰)

پاسخ

گزارش تصویری

گزارش تصویری اختتامیه تور جهانی والیبال ساحلی در منطقه آزاد انزلی

گیل نگاه/مانی پوراحمد: اختتامیه تورجهانی والیبال ساحلی تک ستاره منطقه آزاد انزلی ظهر امروز با برتری تیم قزاقستان برابر ایران 1 در دیدار پایانی برگزار شد. مصطفی سالاری استاندار گیلان، احمد ضیایی رئیس فدراسیون والیبال، فریدون لهامی رئیس…

گزارش تصویری از نمایشگاه توانمندی های ورزش وجوانان گیلان

گیل نگاه/مائده سیدی: نمایشگاه توانمندی های ورزش وجوانان استان گیلان از  25 تا 29 مهر از ساعت 9 صبح تا 9 شب در سالن یادگار امام رشت پذیرای علاقه مندان به این حوزه است.        …

گزارش تصویری مراسم سومین روز درگذشت «بهروز همرنگ» در رشت

گیل نگاه/پویا بصیری: مراسم سومین روز درگذشت «بهروز همرنگ» در مسجد امام رضا گلسار رشت برگزار شد. بهروز همرنگ باستانشناس، نویسنده و پژوهشگر آثار باستانی گیلان صبح دوشنبه گذشته حین انجام ماموریت در کهنه ماسوله بطور ناگهانی درگذشت.…