در ادامه بررسی وضعیت کتاب و کتابخوانی در گفتگو با صاحبان کتابفروشی ها؛

از «آسمان» و «جنگلِ» کتابخوانی تا کتاب‌هایی که کباب شدند

گیل نگاه / امیرحسین کریمی: گزارش‌های زنجیره‌ای بررسی کتاب و کتابخوانی در استان، تلاشی بود تا شاید هرچند اندک اما آسیب‌های این حوزه شناسایی و تحت درمان قرار بگیرد. (گفتگوی گیل نگاه با مرد کم‌گوی کتاب‌فروشی فرازمند) (گفتگوی گیل‌نگاه با یکی از اعضای هیات مدیره کتابفروشی ماه‌نو)

در سومین و آخرین قسمت گزارش‌های تحلیلی از وضعیت کتابخوانی استان، با حامد مقدم و مرتضی نادری دو تن از فعالان فرهنگی حوزه کتاب به گفتگو نشسته‌ام تا این آسیب از زبان آن‌ها هم روایت شود.

روایت اول _ کتابفروشی آسمان

حامد مقدم، مدیر کتابفروشی «آسمان» گزینه بعدی است تا با او حوزه کتاب و وضعیت کتابخوانی رشت را به چالش کشیده و بررسی کنیم. او که سال‌ها در مقابل کتابفروشی طاعتی و در مجاورت کتابخانه ملی رشت کتابفروشی کرده و بسیاری از کتابخوان های رشت مدیون او هستند، به تازگی کار فرهنگی جدیدی را آغاز کرده است. اواخر امسال بود که با جو رسانه‌ای قابل قبولی خبر افتتاح یک کتابفروشی دیگر در خیابان امام خمینی رشت نظر همه را به خود جلب کرد. کتابفروشی آسمان که سعی داشت در ساختمان و ارائه خدمات خود وجه تمایزی برای مخاطب ایجاد کند. حال این که چقدر در دستیابی به این هدف موفق بوده را مخاطب باید تعیین کند.

طرح عیدانه کتاب از زبان مقدم

در همین راستا، در ابتدای گفتگو کمی از طرح عیدانه کتاب می‌پرسم و وضعیت آن در اجرای امسالش را جویا می‌شوم و مقدم در جوابم می‌گوید: «ببینید ما در تلاش هستیم تا جدای از طرح عیدانه، یک تخفیف دائمی هم برای مشتریان قائل شویم تا شاید به سهم خود بخشی از کمبود میزان مطالعه را برطرف کنیم. او ادامه می‌دهد امیدواریم که طرح عیدانه کتاب در سالیان بعد بهتر و با نقصان‌های کمتری انجام شود چرا که امسال شرکت در این رویداد فرهنگی به ما نشان داد که در زمان اجرای آن، میزان فروش کتاب حداقل دو برابر حالت عادی است.»

مقدم با ارائه یکی از ضعف‌های این طرح اضافه می‌کند: «یکی از مواردی که در روند خدمات رسانی به مشتریان مشکلاتی به وجود می‌آورد این بود که مثلاً بسیاری از کتاب‌هایی که مردم نیاز داشتند در سیستم توزیع خانه کتاب نبود و تنها بخشی از کتاب‌های موجود پشتیبانی شدند و تخفیف دریافت کردند و این موضوع باعث می‌شد خریدهای مردم تمام و کمال انجام نشود»
این فعال حوزه کتاب ادامه می‌دهد: «خانه کتاب، به دلیل تخلف‌هایی که در سالیان گذشته در این حوزه انجام شده بود، اعتبار زیادی به کتابفروشی ها اختصاص نمی‌داد. از طرفی روند شارژ اعتبار طرح عیدانه هم بسیار سخت و طاقت فرسا بود و با توجه به شلوغی خطوط هر بار برای شارژ کردن اعتبار با مشکلات زیادی رو به رو می‌شدیم. با این وجود اگر طرح عیدانه کتاب و روند اعتباردهی به آن به درستی مدیریت شود، دیگر نیازی به برگزاری نمایشگاه‌های استانی نیست و می‌توان در سطح همین کتابفروشی های شهر نیازهای مردم را برطرف کرد. او در انتها گفت: من حدود ۳۰ سال است که کتابفروشی می‌کنم و در طی این سالیان هیچ وقت در چنین رویدادهایی شرکت نکرده بودم و امسال اولین تجریه من بود. با این وجود در اولین تجربه‌ام معتقدم طرح خوبی است به شرط آن که بتواند به درستی مدیریت شود.»

فضای بزرگ کتابفروشی به چه چیزی کمک می‌کند؟

از مقدم علت ایجاد فضای بزرگ کتابفروشی اش را می‌پرسم و او در جواب می‌گوید: بزرگ بودن کتاب فروشی از آن جهت اهمیت دارد که مخاطب این آزادی را پیدا می‌کند تا خودش در میان کتاب‌های مورد نیازش بگردد و بهترین گزینه را انتخاب کند. این موضوع حتی در مطالعه کتاب هم رعایت می‌شود. این اتفاق باعث می‌شود تا مخاطب و عرضه کننده کمتر برای رفع نیازهایشان به هم رجوع کنند و هر یک به تنهایی دارای آزادی عمل باشند.

باز هم ردپای اقتصاد

این فعال فرهنگی هم مانند دیگر هم صنفانش معتقد است که علاقه مردم به کتاب خواندن از بین نرفته است و چاله اقتصادی یکی از اصلی‌ترین دلایلی است که مردم را از کتاب خواندن دور کرده است. او برای این بخش از سخنان خود مثالی می‌آورد و می‌گوید: «بسیار پیش می‌آید که مشتری‌های ما قدرت خریدن کتاب را ندارند، و به خاطر این که دست خالی این جا را ترک نکنند حداقل یک مجله ارزان قیمت خریداری می‌کنند و این مسئله نشان می‌دهد که عدم تمایل به کتابخوانی تا حدود زیادی وابسته اقتصاد آشفته مردم است.»

در کتابفروشی آسمان هم رمان‌های خارجی صدرنشین بودند

از مقدم درباره آمار بیشترین کتاب‌های فروش رفته می‌پرسم و او هم روایتی تکراری، شبیه به سایر همکارانش برایم تعریف می‌کند. به گواه مقدم در کتاب فروشی آسمان بیشترین فروش کتاب، مربوط به رمان‌های خارجی ترجمه شده بوده است. مقدم در ادامه درباره آمار کلی فروش در کتابفروشی اش هم توضیحاتی ارائه می‌دهد که به استناد آن در مدت زمان برگزاری طرح عیدانه نزدیک به ۴۰۰۰ جلد کتاب به فروش رفته است.

آسیب‌های کتابخوانی استان

مقدم را در ادامه به بحث آفات کتابخوانی وارد می‌کنم و او یکی از آفات و آسیب‌های این حوزه را زیاد بها دادن به برخی از نمایشگاه‌ها می‌داند و معتقد است پررنگ کردن اثر نمایشگاه‌ها کارکرد فرهنگی کتابفروشی ها را با مشکل رو به رو خواهد کرد. او ادامه می‌دهد:«نمایشگاه‌هایی با تخفیف‌های دائمی و بالا که آسیب قابل توجهی برای حوزه کتاب است باید مدیریت شوند زیرا کتاب‌هایی که از سوی یک ناشر معتبر چاپ می‌شوند نهایتاً ۲۵ الی ۳۰ درصد تخفیف می‌گیرند اما این مقدار گاهی برای برخی از ناشران تجاری به ۷۰ درصد می‌رسد و این موضوع در چنین نمایشگاه‌هایی بسیار پررنگ است.
مقدم همچنین اضافه می‌کند: «اداره ارشاد رشت باید برای ساماندهی نمایشگاه همیشگی خاتم الانبیا فکری بکند چراکه از طرفی قیمت بالای اجاره آن ناشران بومی را فراری می‌دهد و در مقابل هجوم ناشران غیر بومی به خاتم کار کتابفروشان و ناشران استانی را با اختلال رو به رو می‌کند.»

دورنمای فرهنگی کتابفروشی آسمان چیست؟

از مقدم برنامه‌هایش را برای ساماندهی هرچه بیشتر کتابفروشی اش می‌پرسم و او در ادامه عنوان می‌کند: «ما در تلاشیم همانطور که طبقه دوم را راه اندازی کرده و آن را به بخش کودکان اختصاص دادیم، طیقه سوم را هم راه اندازی کنیم و در ساخت یک مکان فرهنگی که همه جنبه‌ها را پوشش می‌دهد در استان پیشرو باشیم.»

او با اشاره به هزینه‌های بالای چنین فعالیت‌هایی ادامه می‌دهد: «تأسیس کتابفروشی و به طور کلی کار فرهنگی کردن بازده مادی چندانی ندارد و همین که این جا در بخش فرهنگی مؤثر واقع شود و نهایتاً هزینه‌های خودش را تأمین کند برای ما رضایت بخش است.»

روایت دوم _ کتابفروشی جنگل

مرتضی نادری، مدیر کتابفروشی «جنگل جاودان» رشت آخرین کتابفروشی است که پای سؤال‌های من می‌نشیند تا از وضعیت این روزهای کتاب بگوید. اوایل خیابان سعدی به سمت سه راه معلم سالهاست که محل کتابفروشی جنگل رشت شده است تا با ویترین عریض و طویلش برای عابران خودنمایی کند. جنگل با فعالیت همه جانبه در پوشش موضوعات و عناوین مختلف کتاب توانسته جدای از پوشش کتب عمومی، تا حدود زیادی پاسخگوی نیازهای دانشجویان هم باشد و بسیاری از عناوین کتاب‌هایی که در جنگل وجود دارند شاید در رشت به سادگی پیدا نشوند.

از کلیات طرح عیدانه راضی هستیم

نادری در ابتدا درباره طرح عیدانه کتاب توضیحاتی داد و گفت: «طرح عیدانه کتاب در سطح کتابفروشی ما طرح خوبیست زیرا باتوجه به گستردگی موضوع کتاب‌ها و مشتری‌هایی از اقشار مختلف، این طرح هم به مشتری کمک می‌کند و هم به کتابفروش تا بتوانند در تعاملی دوطرفه سود کنند.»

نادری بیشترین استقبال از کتاب را در طرح عیدانه کتاب متعلق به کتاب‌های تاریخ، ادبیات، فلسفه، حقوق و علوم اجتماعی دانست و معتقد بود که آمارها از علاقه بیشتر مردم به این حوزه‌ها حکایت دارند.

توزیع قدیمی کتاب، یک آسیب جدی

در ادامه از او می‌خواهم تا نظرش را راجع به مهمترین آسیب‌های حوزه چاپ و نشر عنوان کند. نادری معتقد است یکی از این آسیب‌ها شیوه توزیع قدیمی کتاب و عدم هماهنگی با پیشرفت های روز است و جدای از آن حوزه نشر هم با اختلال‌هایی که دارد به این نارسایی و آسیب دامن زده است.

کتابفروشی محله خودت را زنده نگه دار

با پیش کشیدن مبحث نمایشگاه‌های کتاب، نظر او را به این مقوله جلب می‌کنم و در همین راستا از او می‌پرسم «آیا در زمان برگزاری نمایشگاه‌های کتاب استانی و کشوری میزان مراجعه به کتابفروشی ها کم می شود یا خیر؟» و او در جواب عنوان می‌کند: «بله طبیعتاً این اتفاق می‌افتد اما ما سعی کردیم با توجه به دوری نمایشگاه و هزینه‌هایی که رفت و آمد می‌تواند به مخاطب تحمیل کند، نمایشگاه را در ابعاد کوچکتر اما با همان مزایا با شعار «کتابفروشی محل خود را زنده نگه دار» در رشت هم ارائه دهیم.»

او ادامه می دهد: «خوشبختانه کتابخوانی در گیلان مختص سنین خاصی نیست و فضای مطالعه تا حد بسیار خوبی در میان خانواده‌ها حفظ شده است و عرصه تبادل مداوم کتاب هنوز در رشت در جریان است و چندان با برگزاری نمایشگاه به خطر نمی‌افتد.»

از کتابفروشی آسیا، تا کتاب‌هایی که کباب شدند

نادری از در دیگری هم به حوزه آسیب شناسی کتاب ورود می‌کند. او با انتقاد از رسانه‌های دولتی و غیردولتی عنوان می کند: «متاسفانه در رسانه‌های ما بر روی موضوع کتاب به‌درستی تمرکز نشده است و به فرهنگ سازی آن بهای کافی داده نمی‌شود. و با این شرایط طبیعی است در میان عدم حمایت مالی و اقتصادی و عدم تمرکز رسانه‌ها به کتاب، کتاب‌فروشی‌ها به کباب‌فروشی بدل شوند.

جزوه‌ها و کپی‌ها آفت قیمت کاغذ

مرتضی نادری در انتها به مسئله جالب و دور از توجهی دست می‌گذارد. او پای آموزش دانشگاهی و شیوه تدریس اساتید از روی جزوات را به حوزه چاپ و نشر باز می‌کند. به بیان نادری: «وقتی مقدار زیادی کاغذ صرف استفاده کپی جزوات می‌شود، طبیعی است که قیمت کاغذ برای چاپ کتاب و روزنامه بالاتر برود.»

او در بیان نتیجه حرف‌هایش اضافه می کند: «با این شرایط وقتی قیمت کاغذ برای چاپ کتاب و به دنبال آن قیمت نهایی کتاب بالا می‌رود، دانشجویان تصمیم می‌گیرند که با خرید دسته جمعی یک کتاب، مطالب را کپی کنند تا صرفه اقتصادی بیشتری داشته باشد. اما غافل از این که این اقدام در چرخه‌ای معیوب مدام درحال بالاتر بردن قیمت کتابهای علمی و سایر کتاب‌ها است.»

حال و پس از شنیدن سخنان فعالان حوزه کتاب و آسیب شناسی مواردی که به حوزه چاپ و نشر وارد است و بی شک حیات مطالعاتی جامعه را به خطر می‌اندازد، باید دید که آیا نهادهای نظارتی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان اصلی‌ترین متولی فرهنگ کاری خواهند کرد تا دوباره کتاب، تسبیح دست مردم ایران بشود یا خیر؟!

(۰)(۰)



کد مطلب: 185279
تاریخ: ۹ خرداد ۱۳۹۷

۱) نظراتی که موجب توهین، هتاکی و افترا نسبت به اشخاص حقیقی و حقوقی است منتشر نخواهد شد.
۲) لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری کنید.

گزارش تصویری
گزارش تصویری

توقف ملوان در اولین بازی خانگی

گیل نگاه/رضا احمدپور:در ادامه دیدارهای هفته دوم لیگ دسته یک فوتبال، دیدار تیم‌های ملوان انزلی و قشقایی شیراز با تساوی یک بر یک به اتمام رسید  

گزارش تصویری نمایش رابینسون و کروزو در رشت

گیل نگاه/مائده سیدی: نمایش تئاتر رابینسون و کروزو به کارگردانی علیرضا کوشک جلالی و بازیگری عامر عظیمی و مجتبی علیپور، از امروز یکشنبه تا چهارشنبه 31 مردادماه در تماشاخانه هامون رشت به روی صحنه می رود .  …

گزارش تصویری آغاز به کار دومین نمایشگاه عکس گروه «زی» در رشت

گیل نگاه/پویا بصیری: نمایشگاه عکس گروه عکاسی «زی» با عنوان «روایت دوم: بی چرا زندگانیم» عصر امروز در نگار خانه الهی رشت آغاز به کار کرد. پایگاه خبری و تحلیلی گیل نگاه حامی رسانه ای این نمایشگاه است.…