یادداشتی بر نوع واکنش افکار عمومی نسبت به جنایات مربوط به گروه‌های اقلیت جامعه

 گیل نگاه/ سیده طاهره خادم

متٲسفانه رفتارهای ضد‌اخلاقی و ضد اجتماعی در نسبت‌های متفاوت، بخشی جدانشدنی از هر‌جامعه‌ای بوده‌اند و حتی جوامع مدرن با رویکردهای جدید تربیتی و آموزشی‌شان، از چنین فجایعی و مسائلی در امان نیستند. اما این فجایع و جنایات چگونه در جامعه انعکاس و انتشار می‌یابند؟ آنچه مسلم است افکار عمومی جامعه و بویژه رسانه‌ها، درباره گزارش چگونگی و میزان شدت آن بسته به نسبت جرم و گروه اقلیت راهکارهای متفاوتی را اتخاذ می‌کنند!

اگر بخواهیم از منظر زبانشناسی و با نگاهی تحلیل‌گفتمانی به این مسٲله نگاه کنیم، باید گفت که راهکارهای زبانی گزارش جرم بنا به این که مجرم در کدام سوی دو قطبیِ “خود ” یا “دیگری” ایستاده‌است، متفاوت است!

درباره نحوۀ واکنش جامعه به این نوع جنایات می‌توان گفت که اصولا این خاصیت جوامع است که در بازتاب روابط قدرت، اگر خطایی از جانب اقلیتی یا به اصطلاح ” دیگری ” سر بزند بخصوص “دیگری” ای که جامعه، آن را به دلایل اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و… و در یک ‌کلام به دلایل امرِ وابسته به قدرت ، از “خود” پایین‌تر می‌بیند، این نوع خطا، قطبی‌سازی و برجسته‌سازی می‌شود.
قطبی‌سازی یعنی یک نوع “ما” در برابر “آنها /دیگری” شکل می‌گیرد، مایی که خوب است و بی‌خطا و دیگری که غیر‌متمدن است و … و آمده به این “ما”‌ی خوب و متمدن ظلم و تعدی روا داشته است.
برجسته‌سازی یعنی، آن خطا بیش از موارد مشابهی که از افراد “خودی/ما” سر زده‌است، در ذهن و واکنش‌های مردم و حتی گاهی واکنش‌های رسانه پر رنگ می‌شود! حتی در گزارش و شرح ماوقع، این عناصرِ تفاوت، به طور پر رنگ ذکر می شوند، عناصر تفاوتی مثل رنگ پوست: مثلا می‌گویند دیشب سیاهپوستی…
یا مذهب: دیشب مرد مسلمانی…
یا ملیت و قومیت: دیشب یک فرد ترک تبار…
و گاهی آمیزه‌ای از چند تایشان: دیشب یک مرد مسلمان سیاهپوستِ سودانی تبار…
هر چه جامعه‌ای به تفاوتها بیشتر اهمیت بدهد در واکنش‌ها این قطبی‌سازی و تفکیکِ” ما” از “دیگری” و برجسته‌سازی پررنگتر است!
و همیشه در این نوع اتفاقات، تمام جامعۀ اقلیت، تحت فشار افکار عمومی اکثریت و حتی مورد آسیب آن‌ قرار می‌گیرد! و گاهی افراد این گروه اقلیت برای این که مورد تهاجم واقع نشوند بر این تفاوتها و نیز تفاوت آن فرد از گروه خودشان دامن می‌زنند!

حال اگر این جنایت از جانب “ما” درباره “دیگری” اتفاق بیفتد چگونه است؟

در این صورت دقیقا فرایند عکس اتفاق می‌افتد؛ یعنی عدم قطبی‌سازی و حاشیه‌رانی:
عدم قطبی‌سازی به انواع مختلف صورت می‌گیرد، مانند: کمرنگ کردن هویت” ما ” و عدم تاکید بر “خودی” بودن فرد متخلف، مثلا نمی‌گوییم دیشب یک مرد هموطن ما به یک دختر مهاجر تجاوز کرد، در بهترین وضعیت به هنگام‌ گزارش فاجعه می‌گوییم: دیشب مردی/فردی… و این نوع کلام و انتخاب واژگان، دستِ تعبیرکنندۀ پیام را باز می‌گذارد. این یعنی هر فردی یا هر مردی و مهم نیست که آن فرد یا مرد کیست!
در حالی که در وضعیتِ عکس آن، مهم بود که بگوییم فرد خاطی کیست، چه رنگی‌ست، کجایی‌ست و مذهبش و ملیتش چیست!

دیگر راهکارِ این مواقع، در گفتمان قدرت، حاشیه رانی‌ست، که از طرق مختلف صورت می‌گیرد، مثلا با انتخاب واژگانی که بار معنایی منفی کمتری دارند و احساس منفی کمتری را بر می‌انگیزند و یا کاربرد کمترِ صفاتِ ارزشگذار منفی مانند وحشیانه، مجرمانه و غیره.

از دیگر روش‌های پرکاربردِ حاشیه‌رانی و کمرنگ‌سازی، بخصوص در رسانه، استفاده از جملات مجهول با مرجع نامعلوم است مانند:
گفته می‌شود که دیشب فردی…
این “گفته می شود ” نوعی عدم یقین و قطعیت را در ذهن ایجاد می‌کند و به این صورت گزاره‌های آن خبر در ذهن به حاشیه رانده می‌شوند، درست عکس فرایند برجسته سازی!

ما نیز بنا به شیوۀ تفکر قوم‌گرایمان، از این راهکارها فراوان استفاده می‌کنیم، برای مثال اگر یک ‌تبعه افغانی به دختری ایرانی تعرض کند، بر روی ملیّت فرد متجاوز تٲکید می‌کنیم و حتی به آن عمومیت می‌بخشیم و به کل جمعیت مهاجر افغان رویکردی خصمانه می‌گیریم و ناگهان در رسانه و مجلس و… طرح سامان دادن به امور مهاجرین را مطرح می‌کنیم ولی اگر همین فاجعه درباره دخترک معصوم افغان صورت بگیرد، دیگر ملیّت فرد خاطی کمرنگ می‌شود و روی ایرانی بودنش تاکید نمی‌شود و حتی گاهی صدایی که از نمایندۀ مجلس شنیده می‌شود این است که کسی که آن خبر را منتشر کرده باید مجازات شود؛ چون اولا مشخص نیست خطایی رخ داده یا نه – حاشیه رانی- و ثانیا در صورت صحت، انگیزۀ خاطی مشخص نیست و نیز آبروی نظام را نباید برد؛ این یعنی همان قطبی‌سازی “ما”ی خوب در ذهن که اگر کار بدی می‌کند حتما علتی دارد و باید پنهان بماند، در برابر “دیگری” معصوم ۵ ساله و نیز عدم قطبی‌سازی آن امر در افکار عمومی و رسانه!

گيل نگاه: انتشار اخبار و یادداشت‌های دريافتی به معنای تائید محتوای آن نيست و صرفاً جهت انجام رسالت مطبوعاتی و احترام به مخاطبان منتشر می‌شود.

(۰)(۰)


کد مطلب: 186864
تاریخ: ۱۹ خرداد ۱۳۹۷

۱) نظراتی که موجب توهین، هتاکی و افترا نسبت به اشخاص حقیقی و حقوقی است منتشر نخواهد شد.
۲) لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری کنید.

گزارش تصویری

گزارش تصویری کارگاه آشنایی با سواد مالی در رشت

گیل نگاه/پویا بصیری: کارگاه آموزش سواد مالی ویژه جوانان صبح امروز با مشارکت معاونت جوانان وزارت ورزش و جوانان و استانداری گیلان در مرکز اموزش و توسعه سازمان مدیریت و برنامه ریزی گیلان برگزار شد.      …

گزارش تصویری اجرای تئاتر شازده کوچولو در مجموعه خاتم الانبیاء رشت

گیل نگاه/مائده سیدی: تئاتر شازده کوچولو  عصر امروز در سالن وارش خاتم الانبیاء رشت اجرا شد.                            

گزارش تصویری اختتامیه مرحله منطقه ای مناظره دانشجویان ایران با قهرمانی نماینده گیلان

گیل نگاه/مائده سیدی: مراسم اختتامیه مرحله منطقه ای هفتمین دوره مسابقات ملی مناظره دانشجویان استان گیلان (منطقه شمال و شمال غرب کشور) با حضور رییس سازمان دانشجویان کشور، رییس دانشگاه پیام نور گیلان، رییس جهاد دانشگاهی گیلان، مشاور…