تحلیلی رئالیستی بر تعاملات نظام بین الملل

گیل نگاه/ سامان حسینی نوید

كارشناس ارشد روابط بين الملل

فهم کامل و درک این نکته که نظام بین الملل محیطی متشکل از حضور دولت هایی مستقل بوده که رفتار هر یک از آنان ، دیگران را از خود متاثر ساخته و هیچ یک از این واحدهای سیاسی در خلاء قادر به ادامه ی بقا در شرایط مطلوب نبوده ، نقطه آغازین نحوه ی تصمیم گیریهای دستگاه دیپلماسی هر کشور در تعاملات پیچیده ی بین المللیست.
اگر درخواست ها و منافع دولت های گوناگون را در شرایط جهانی به دو بخش سازگار و ناسازگار تفکیک نماییم ، خواهیم توانست مسائل مربوط به حوزه ی اقتصادی و تعاملات مالی که شامل منافع قابل تطبیق دولت ها از طریق قدرت چانه زنی و مذاکره می باشند را در بخش تقاضاهای سازگار قرار دهیم.
اما بخش اعظم تقاضاهای ناسازگار شامل مفاهیم ایدئولوژیک ، ارزشهای بنیادی و ایمانی می گردد. اصولا در حوزه ی اصول و عقاید دولت ها و حاکمیت ها ، دیپلماسی مستعد ناکارآمدیست و در چنین وضعیتی راه برای هرگونه گفتگو و سازش مسدود می شود. بعنوان مثال نبرد ایدئولوژیک آمریکا و اتحاد شوروی سابق در عصر مبارزه با کمونیسم که اولویت نخست سیاست خارجی آمریکا را تشکیل میداد در بخش تقاضا های ناسازگار قرار خواهد گرفت.
از آنسو با در نظر داشتن این موضوع که در نظام فعلی جهانی ، قضاوت بر عملکرد دستگاه سیاست خارجی توسط دولت ها تنها بر مبنای پیامد بوده و نه مبتنی بر اخلاق ، بدیهی است که در چنین نظامی صرف تاکید بر ملاحضات اخلاقی و ایدئولوژیک توسط دولت ها ، مسیر دشواری را پیش روی آنان برای رسیدن به منافع و اهداف ملی مورد نظرشان قرار خواهد داد.
کشورهای قدرتمند با تکیه بر توانمندی و کنترل سازمانها و نهادهای بینالمللی ، امکان بیشتری به جهت مشروعیت بخشیدن به ارزش های اخلاقی متناسب با منافع ملی خود داشته و تنها در مواردی ارزش های اخلاقی را ملاک عمل قرار می دهند که رسیدن به منافع خود را تسهیل نموده و در غیر اینصورت اخلاق به حاشیه رانده خواهد گردید.
بنابراین درک سیستمی گویای این مطلب بوده که ملاحضات غیر ارزشی ، بنیان و چارچوب اصلی جهت گیری را در نظام بین الملل مشخص نموده و در خوشبینانه ترین نگاه ، اخلاق نقش بسیار موقعیتی در شکل دادن به تعاملات بین المللی دارد.
می باید اشاره گردد که در فضای بعد جنگ سرد ، فروپاشی کمونیسم و تفوق و برتری کامل ایالات متحده آمریکا به عنوان قدرت هژمون در عرصه جهانی ، شرایط لازم را برای ایجاد نظم مورد علاقه آمریکا در جهان مهیا نمود .نظمی که آمریکا تمامی قوای فرهنگی ، سیاسی و نظامی خود را برای احیا و استقرار آن بکار گرفت.
در شرایط بسیار ناگوار پس از جنگ جهانی دوم و افول قدرت در دولت های مطرح اروپایی ،بحران های اقتصادی و فرهنگی ناشی از جنگ باعث شد که آمریکا بتواند اندیشه ها و تفکرات لیبرالیستی را در حوزه ی فرهنگ ، شیوه ی تجارت و بازار آزاد را در حوزه ی اقتصاد و ایجاد نهادهای دموکراتیک را در حوزه ی اجتماع به بیرون از مرزهای خویش صادر نموده و در پی نهادینه نمودن ارزش های لیبرال دموکراسی گردد.
در این میان قبول ارزشهای لیبرال در حوزه ی تجارت آزاد توسط دولت های قدرتمند و تشکیل گروه های اقتصادی قوی میان آنان ، ایشان را بیش از گذشته به یکدیگر نزدیک نموده و منجر به افزایش وا بستگی متقابل میان آنان گردید.
در ساختار کنونی نظام بین الملل شرایط به نحویست که قدرتمندترین بازیگران دارای فزون ترین، متنوع ترین و متعدد ترین ابزار لازم به جهت ایجاد و پشتیبانی از نظم مستقر و مورد دلخواه خویش اند و تقاضاهای میان ایشان از نوع سازگار بوده و قابل تطابق با نظم موجود و از نوع تعارضات ایدئولوژیک نمی باشد.

بنابراین گفتگو و چانه زنی های ایشان در مسائل گوناگون به جهت کسب سهم بیشتر از منافع جهانیست.
در این میان آنچه که برای برخی همواره تامل بر انگیز بوده و به عنوان یک پرسش عمومی مطرح می گردد ذکر این موضوعست که چرا علیرغم بسیاری از تعارضات ، فیمابین کشورهای قدرتمند و ایالات متحده ، نظم موجود جهانی بر هم نریخته و شاهد درگیری های دهه های گذشته میان کشور ها ی قدرتمند نمی باشیم.

شاید این پاسخ به حقیقت نزدیکتر باشد که با توجه به قدرت اقتصادی و نظامی آمریکا پس از جنگ جهانی دوم ، این کشور توانست محوریت سایر قدرت ها را در برقراری نظم جهانی بدست گرفته و بازیگر نقش پاسبان بین المللی باشد . دیگر دولت های قدرتمند بخوبی می دانستند که هیچک در کوتاه مدت از نظر نظامی، اقتصادی قدرت رقابت با ایالات متحده را برای رهبری و برقراری نظم جهانی دارا نیستند و نخواهند توانست شرایط مطلوب و مورد نظر را برای خود و دیگران رقم بزنند.

ایجاد شرایطی که در سالهای اخیر برای ایالات متحده بسیار پرهزینه بوده و آمریکا را از نظر اقتصادی و مسائل داخلی خود مواجه با چالش های جدی نموده است. چالش هایی که ترامپ آنها را محصول بی تدبیری دولت های قبلی دانسته و به دنبال پرداخت هزینه های نظم موجود ، توسط کسانیست که به غیر از ایالات متحده از آن منتفع میگردند.

حال با توجه به شرایط جهانی و تاکید بر نظم بین المللی مستحکم ایجاد شده توسط کشورهای قدرتمند ، به نظر میرسد که دستگاه دیپلماسی کشورمان در معاهده ی برجام توانسته بود که با رعایت قواعد بین المللی ، امتیازات با ارزشی را در متن قرداد در خصوص مسائل هسته ای و رفع تحریم ها کسب نموده و منافع کوتاه مدت و بلند مدت خویش را در این قرارداد تعریف نماید.قراردادی که همواره از طرف رژیم صهیونیستی و حزب جمهوری خواه و شخص ترامپ مورد نکوهش قرار گرفته و تمامی تلاش خود را به جهت بر هم زدن آن از زمان مذاکرات تا خروج آمریکا از برجام به انجام رساندند.

اما آنچه که در ابتدای این نوشته بدان اشاره گردید ما را میتواند به دلایل فرجام بد برجام آگاه تر نماید. در نظام بین الملل به علت فقدان حاکمیت جهانی و وجود دولت های با حاکمیت مستقل ، آنارشی تنها یک وضعیت نبوده ، بلکه بعنوان یک اصل پذیرفته شده توسط دولت ها ست . بدین معنی که نظم و شرایط حاکم توسط بازیگران قدرتمند این عرصه ایجاد و در صورتی که نظم موجود تامین کننده ی منافع آنان نباشد ، سعی در برهم زدن این قواعد و تغییر آن مطابق اهداف ملی خویش می نمایند.مانند خروج ترامپ از برجام و یا مسئله کریمه و اقدامات مسکو در خصوص اکراین .

از طرف دیگر ایران در مواردی به دلایل ایدئولوژیک و اخلاقی ، منتقد نظم حاکم بر نظام بین الملل بوده و با مواضع شفاف و صریح خویش سعی در مقابله ( حداقل در حوزه ی نفوذ خود) با این شرایط داشته و به دنبال افزایش قدرت دفاعی و اتخاذ سیاست های مستقل در منطقه است . سیاست هایی که از دید ایالات متحده می تواند باعث برهم خوردن توازن قوا در منطقه و در راستای برهم زدن وضع موجود بوده و منافع متحدین آمریکا را تهدید نماید . با توجه به تعارضات ارزشی ، عدم تطابق سازگاری در درخواست ها و شرایط سخت و حاکم بین المللی ، رسیدن به یک توافق خوب و حداکثری حتی فیمابین ایران و اروپا نیز کاری بسیار دشوار و بعید به نظر می رسد. وضعیتی که به تلاش مضاعف دستگاه دیپلماسی ، شرایط حاکم بر نظام بین الملل ، میزان توانایی ایران برای مقابله با تحریم های بیشتر و اراده ی سایر قدرت ها در رویارویی با تقاضاهای شفاف ترامپ در خصوص پرداخت هزینه ها، از آنان بستگی دارد.

گيل نگاه: انتشار اخبار و یادداشت‌های دريافتی به معنای تائید محتوای آن نيست و صرفاً جهت انجام رسالت مطبوعاتی و احترام به مخاطبان منتشر می‌شود.

(۰)(۰)



کد مطلب: 189078
تاریخ: ۱ تیر ۱۳۹۷

۱) نظراتی که موجب توهین، هتاکی و افترا نسبت به اشخاص حقیقی و حقوقی است منتشر نخواهد شد.
۲) لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری کنید.

گزارش تصویری

گزارش تصویری نمایش «وصله بر سوسوی فانوس نیاویخته بر این درخت زیتون» در رشت

گیل نگاه/شیرین کریمی: نمایش «وصله بر سوسوی فانوس نیاویخته بر این درخت زیتون» اجرای ویژه خبرنگاران و عکاسان امروز (سه شنبه 26 تیرماه) در تماشاخانه اکبر رادی در رشت به روی صحنه رفت. این نمایش از 26 تا…

گزارش تصویری از همایش زن مسلمان در رشت

گیل نگاه/مائده سیدی: همایش زن مسلمان در بیمارستان الزهرا با حضور نماینده ولایت فقیه و جمعی از مسئولین برگزار شد.

اختتامیه نخستین جشنواره بازی های زیست محیطی در پارک محتشم رشت

گیل نگاه/شیرین کریمی: امروز بیست و سوم تیرماه نخستین اختتامیه جشنواره بازی های زیست محیطی از سوی سازمان سرزمین ایده ال ما در پارک محتشم رشت با حضور مردم و جمعی از مسئولین شهر رشت برگزار شد.