بی‌صدا، بی‌نفس می‌شویم!

گیل نگاه/دکتر نیما فرید مجتهدی؛ سمانه نگاه

چهار سال پیش که گسیل غبار از بیا‌بان‌های ترکمنستان به سواحل شمالی ایران توسط نگارندگان شناسایی شد و با توجه به شرایط محیطی موجود، هشدار در زمینۀ خوزستان شدن گیلان هشدار داده شده بود، درد نگارندگان درد کارشناسی بود. اما ماندگاری ۱۰ روزه غبار برخواسته از ترکمنستان که از تاریخ ۸ شهریور۱۳۹۷ تا زمان نگارش یادداشت، ۱۸ شهریور(۱۰ روز اخیر)، قلم را به‌عنوان شهروندی نگران از وضعیت، به حرکت درآورد. در مطلبی که در روزنامه همشهری مورخه ۲۸ مرداد امسال به چاپ رسید، با توجه به شرایط گرمایش جهانی و شرایط محیطی منطقه، هشدار در زمینه گسترش و نفوذ غبار در منطقه شمال کشور داده شد. بهانۀ آن یادداشت، نفوذ ۲ روزه غبار به منطقه در تاریخ ۵ و ۶ مرداد ماه بود، که برای اولین‌بار، به دلیل غلظت قابلِ توجه، دید افقی را در انزلی به ۸۰۰ متر رساند. مسئله غبارهای برخواسته از ترکمنستان، امسال نه تنها شمال کشور را به شدت با خود درگیر کرد، بلکه شدت آن در کشور آذربایجان به اندازه‌ای رسید که خبرها حاکی از اعلام هشدار در باکو برای استفاده از ماسک بود. در این یادداشت اصل و سازکار رخداد و تبعات آن برای گیلان و مازندارن به عنوانِ آخرین تنفسگاه مردم ایران را دوباره بازگویه می‌کنیم، تا در سالی که با نام آماده باش جوی و هوشیاری آب‌وهوایی، اندکی به خودآییم و درهمبستگی با هم، خود را برای مواجه با این بحران احتمالی سازگار کرده و سعی کنیم، حال که ریشه بحران را می‌دانیم، در کاهش فراوانی و شدت این پدیده تلاش داشته باشیم. هرچند این مسئله با توجه به ذات رخدا پدیده گردوغبار، گرمایش جهانی و تغییر آب‌وهوا، و مسائل مالی-سیاسی و..، امری سخت است. اما باید تدبیر اندیشید، ما اولین مردمان متاثر از غبار نیستیم، آخرین هم نخواهیم بود. باید خردمان را با عمل همراه کنیم. نفس، چیزی نیست که بتوان آن را معامله کرد و به آن نپرداخت، ما محکوم به نفس کشیدنیم، که اگر به خود نیاییم، بی‌صدا، بی‌نفس می‌شویم…
کرانه‌های جنوبی دریای کاسپین، همچون بسیاری از نواحی غربی ایران، هرچند با شدت کمتر متاثر از گسیل گردوخاک است. جهت جریان‌های حامل توفان‌های گردوخاک ورودی از مناطق غربی و جنوب‌غربی ایران به گونه‌ای است که بخشی از آن در نهایت به کرانه‌های جنوبی کاسپین (گیلان و مازندران) می‌رسد. به این معنی که با ورود گردوخاک به نیمه غربی ایران، با‌توجه‌به جهت سیر این توفان‌ها در نهایت به گیلان و مازندارن می‌رسند. این پدیده سال‌ها است شناخته‌شده اما در سال‌های اخیر همچون دیگر نواحی ایران فراوانی آن افزوده شده و به امری روزمره تبدیل شده‌است. بیابان ترکمنستان یکی‌از کانون‌های عمده رسوبات ریزدانه بیابانی در منطقه است. شمال‌شرق ایران و جنوب‌شرقی دریای کاسپین، گاهاً از گسیل گردوخاک از این منطقه متاثر می‌شوند. طی فصول گرم سال، با‌توجه‌به پهنۀ بیابانی موجود در منطقۀ شرق دریای کاسپین، شاهد شکل‌گیری سلو‌ل‌های کم‌فشارحرارتی در منطقه می‌باشیم. ویژگی سلول‌های کم‌فشار، همگرایی هوا در لایه‌های پایین جو و به‌دنبال آن ایجاد حرکت‌های قائم، در اینجا برداشت رسوب، جهت حرکت در راستای خلاف عقربه ساعت است. این جهت، یعنی ایجادِ بادهایی با جهت شمال‌شرقی-جنوب‌غربی است که به سواحل شمالی ایران می‌رسد. مسئله‌ای که در این مقاله، از آن به‌عنوانِ زنگ خطر یاد می‌شود. تغییرهای مقیاس جهانی و منطقه‌ای است که در سال‌های اخیر در منطقۀ خوارزم و آسیای میانه در حال وقوع است. منطقه خوارزم و صحاری آن در چند دهۀ اخیر یکی‌از کانون‌های اصلی گرمایش جهانی بوده‌است. علاوه‌براین، مدل‌های پیش‌بینی تغییرهای آب‌وهوایی، حاکی‌از ادامه این روند گرمایش دارد. در مطالعات انجام شده در زمینۀ بیابان و بیابان‌زایی، این منطقۀ جغرافیایی یکی‌از کانون‌های به‌شدت متاثر از شرایط بیابان‌زایی است. گسیل توفان گردوخاک به منطقه از جانب صحرای قره‌قوم و ترکمنستان، که در چند سال اخیر، هم از لحاظ فراوانی و هم از نظر شدت، استان‌های ساحلی و خوش‌آب‌وهوای مازندران، گیلان و گلستان را متاثر کرده‌است و همچنین تشدید گرمایش جهانی ناشی‌از تغییرهای آب‌وهوایی، شرایط را برای حضور و تقویت کانون بحران، در جوار سرزمین ایران، مهیا کرده‌است. ادامه روند گرمایش جهانی منجر به تقویت کم‌فشار مستقربر ترکمنستان می‌شود، علاوه‌براینکه این گرمایش، سبب خشکی هرچه بیشتر خاک شده که با کاهش انسجام و پیوستگی آن، شرایط برداشت توسط جریان هوا را افزایش می‌دهد. امری که هم در فراوانی و هم شدت، در سال جاری رخ‌داده است. سال ۱۳۹۷، آزمون و تجربه‌ای هشدارآمیز برای ما است.
تاثیرهای منفی پدیده غبار بر گیلان
*تاثیر بر گونه‌های گیاهی مرتعی و جنگلی گیلان. گردوغبار وارده امروزه تاثیر منفی خود را برگونه‌های جنگلی زاگرس نشان داده است. متاسفانه علی‌رغم فراوانی ورود این پدیده در البرز غربی، توجه و مطالعه‌ای در این مورد صورت نپذیرفته است. افزایش گردوغبار و کاهش توان فتوسنتزی گیاهان از جمله فاکتورهای مؤثر بر خشکیدگی درختان است که در زوال و خشکیدگی بلوط‌ زاگرس نقش مؤثری دارند. ذخیرگاه‌های ارزشمند اُرس در دامنه‌های جنوبی البرز و زَربین در درۀ سفیدرود به طور مشخص و با فراوانی بالایی در معرضِ غبارهای ورودی به استان گیلان هستند.
*کاهش دید، افت کیفیت هوا و پدیده‌های وابسته، شرایط نامطلوبی برایی فعالیت‌های گردشگری، تفرجی فراهم می‌سازد. نباید فراموش کرد، فصل بیشینه فعالیت سامانه‌های نفوذِ غبار به مناطق کوهستانی گیلان، با فصل کوه‌نوردی، طبیعت‌گردی و استفاده از مناطق ییلاقی منطبق است.
*غبارهای به شدت ریزدانه در فضای جو گیلان، اثرهای منفی بسیار بیشتری از غبارهای درشت‌دانه روی سلامتی مردم دارد. بنابراین نه تنها مردم مناطق کوهستانی در معرضِ مستقیم‌ آن هستند، بلکه فضای گیلان با نشست غبارهای ریزدانۀ ورودی به جو، و تنفس آن، اثرهای سو بر سلامت مردم خواهد بود. نباید فراموش کرد که امروزه، استان گیلان دارای ۹ شهر (۲۰ درصد) در نواحی کوهستانی و جنوبی است که ریسک درگیری آن‌ها بسیار بالاتر از دیگر مراکز جمعیتی است.
*از آثار غبارهای ورودی بر سپیدایی برف، و نقش ان در تسریع ذوب برف مناطق کوهستانی اطلاعی در دست نیست. علاوه براینکه هرگونه تداخل در سامانه تبادل انرژی جو، زمین و یخ خود می‌تواند تاثیری عمیق بر شرایط خردآب‌وهوایی در مناطق کوهستانی داشته باشد.
*اثرهای غبار بر کاهش دید که اثر خود را می‌تواند در حمل‌ونقل هوایی منطقه و پروازهای فرودگاه رشت بگذارد.
*اختلال در روند روزمره زندگی مردم، به ویژه در مناطق کوهستانی و جنوبی استان گیلان. افت کیفیت هوا باعث تعطیلی مراکز آموزشی شهرهای کوهستانی و جنوبی استان شد.
*اثر گردوغبار ورودی بر روی محصول‌های کشاورزی استان گیلان مبهم است. محصول‌هایی چون زیتون و چای که بیشتر در معرض این بارش‌های خاک‌آلود قرار دارند.
از جمله نکات بسیار مهم در خصوص ریزگردها رابطه مستقیمی است که بین خشک شدن تالاب ها از جمله در استان خوزستان و ورود ریزگردها به این استان وجود دارد خشک شدن تالاب هاعلاوه بر اثرات مختلف زیست محیطی اجتماعی اقتصادی باعث تغییرات اب وهوایی و ایجاد ریزگردها میگردد خشک شدن این محیط غنی از تنوع گیاهی وجانوری باعث برهم خوردن چرخه طبیعت و اسیب های جبران ناپذیری خواهد شد وبستر خشک تالابها به کانونی برای ریزگردها تبدیل میشوند
اصرار بر احداث سد لاسک با توجه به وضعیت بحرانی تالاب انزلی و عدم به رسمیت شناختن حق آبه طبیعی تالاب میتواند روند خشک شدن این تالاب ارزشمند را تسریع و بحران ریزگردها را در گیلان تشدید نماید.

گيل نگاه: انتشار اخبار و يادداشت های دريافتی به معنای تاييد محتوای آن نيست و صرفا جهت انجام رسالت مطبوعاتی و احترام به مخاطبان منتشر می‌شود.

(۰)(۰)


کد مطلب: 206016
تاریخ: ۲۵ شهریور ۱۳۹۷

۱) نظراتی که موجب توهین، هتاکی و افترا نسبت به اشخاص حقیقی و حقوقی است منتشر نخواهد شد.
۲) لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری کنید.

گزارش تصویری

گزارش تصویری کارگاه آشنایی با سواد مالی در رشت

گیل نگاه/پویا بصیری: کارگاه آموزش سواد مالی ویژه جوانان صبح امروز با مشارکت معاونت جوانان وزارت ورزش و جوانان و استانداری گیلان در مرکز اموزش و توسعه سازمان مدیریت و برنامه ریزی گیلان برگزار شد.      …

گزارش تصویری اجرای تئاتر شازده کوچولو در مجموعه خاتم الانبیاء رشت

گیل نگاه/مائده سیدی: تئاتر شازده کوچولو  عصر امروز در سالن وارش خاتم الانبیاء رشت اجرا شد.                            

گزارش تصویری اختتامیه مرحله منطقه ای مناظره دانشجویان ایران با قهرمانی نماینده گیلان

گیل نگاه/مائده سیدی: مراسم اختتامیه مرحله منطقه ای هفتمین دوره مسابقات ملی مناظره دانشجویان استان گیلان (منطقه شمال و شمال غرب کشور) با حضور رییس سازمان دانشجویان کشور، رییس دانشگاه پیام نور گیلان، رییس جهاد دانشگاهی گیلان، مشاور…