[caption id="attachment_2617" align="alignnone" width="172"]سید علی میرباقری * سید علی میرباقری *[/caption] عرف رایج در سیاست ایران این است که در آستانه انتخابات طرح های گوناگونی  به انگیزه تسهیل یا تغییر در سبک و سیاق برگزاری انتخابات ارائه می شود. «استانی شدن انتخابات مجلس»از زمره این طرح ها است که چندی است ذهن نمایندگان و فعالان سیاسی را به خود مشغول داشته و بالطبع نظرات موافقان و مخالفان را بر انگیخته است. در این شیوه از انتخابات، هر یک از استان های کشور بر خلاف گذشته که دارای چند حوزه انتخابیه بودند به عنوان یک حوزه انتخابیه واحد تلقی می شوند و انتخاب کنندگان می توانند به تعداد نمایندگان مورد نیاز برای استان محل زندگی خود از بین نامزدهای انتخاباتی استان، نمایندگان مورد نظر خود را انتخاب کنند. طرفداران استانی شدن انتخابات مدعی هستند که این طرح اهدافی نظیر ارتقای سطح کیفی مجلس، افزایش میزان مشارکت عمومی و زمینه سازی برای گرایش نمایندگان مردم از علایق محلی به منافع ملی را تأمین می کند. اما از ابتدای تدوین این طرح، اشکالات جدی بر آن وارد شد. یک جنبه از این ایرادات ماهیت شکلی داشت به این صورت که «شرایط زمانی» برای چنین طرحی مساعد و مناسب دیده نشد. صرفنظر از دلایل  و انگیزه های نهفته در این طرح با توجه به اینکه چند ماه بیشتر به برگزاری انتخابات دهم مجلس شورای اسلامی نمانده است نوعی شتابزدگی در طراحی و ارائه آن نمایان شد. تردید نباید داشت که  اهمیت مجلس و قوه تقنینی که بنیانگذار انقلاب آن را در رأس امور یا عصاره فضایل ملت خواند، مهم تر و حساس تر از این است که بتوان با طرح های فوریتی و خارج از فرآیند کارشناسی عمیق، برای اصلاح و جراحی ساختار و سازمان آن اقدام کرد. از سوی دیگر مجلس و نهاد قانونگذاری، برخاسته از همه نحله ها و طبقات جامعه است. به این اعتبار نهاد پارلمان در هر جامعه دموکراتیک حامی و حافظ اصلی منافع ملی است. این بخش از هویت مجلس ایجاب می کند که نمایندگان مردم از بینش علمی و تجربی و  نگرش کلان در عرصه قانونگذاری و نظارت برخوردار باشند. در این باره می توان در تجربه انتخابات تهران به عنوان پایتخت و کلانشهر تأمل کرد. در حوزه تهران اغلب   انتخاب کنندگان، موکلان خود را با تکیه بر لیست حامیان آنها و ائتلافی که در آن حضور دارند انتخاب می کنند. برآوردی که از کارکرد مجالس دوران گذشته صورت گرفته نشان از این واقعیت دارد که  در یک انتخابات پرشور و دارای مشارکت بالا  نمایندگان حزبی شهر تهران یا افرادی که در یک ائتلاف  قرار دارند بیشترین کارآیی را در مجلس به نمایش می گذارند. نمایندگان حوزه کلانشهری مثل تهران ضمن کار تشکیلاتی، از قدرت چانه زنی و تعامل بالا با سایر نمایندگان نیز برخوردارند تا جایی که  در بیشتر دوره های قانونگذاری ریاست مجلس یا رهبری بسیاری از فراکسیون ها و فعالیت های آن را در دست داشته اند. در این برآورد تحقیقاتی مشخص شده که در حوزه نمایندگان استانی عکس این ماجرا اتفاق افتاده یعنی  دیده شده است که نمایندگان برخی  استان ها و شهرهای بزرگ کشور نتوانسته اند در مورد مسائل استان خود نگاه مشترک و همسو به نمایش بگذارند. از این تجربه و آموزه تاریخ فعالیت پارلمانی در ایران می توان دریافت که اولین شرط وفاداری نمایندگان به امور ملی و  جایگزینی اصل مهم کارآمدی یا همان «برنامه محوری» به جای شخص محوری،دستکاری و تغییر در محدوده جغرافیایی حوزه های انتخابیه نیست، حتی چهره های کهنه کار اصولگرا نیز اکنون به این جمعبندی رسیده اند که راه کارآمدسازی ساختار پارلمانی در ایران از مسیر احزاب و تحزب می گذرد. فلسفه وکالت وکلای مردم در مجلس، شناخت مشکلات و رفع نیازمندی های جامعه در بعد قانونگذاری و اصلاح چرخه امور مدیریت جامعه از طریق اهرم نظارت است. با این تعریف  برای مردم فرقی نمی کند که نماینده استانی باشد یا شهرستانی، آنچه مردم از نهادی مثل مجلس انتظار می کشند، حل مشکلات و رفع گرفتاری های روزمره آنها و نیز گشودن چشم انداز روشن برای فردای زندگی است. نباید از نظر دورداشت که به دلیل ضعف یا غیبت نهادهای مدنی و محلی مثل شوراها، امروز بسیاری از وظایف و مسئولیت های نهادهای موسوم به «شوراها یا دولت های محلی»بر دوش نمایندگان مردم در قوه مقننه سنگینی می کند  تا جایی که انبوهی از مشکلات مربوط به آب، برق، گاز و... که باید به دست نمایندگان محلی و شوراها رفع و رجوع شود متوجه نمایندگان و مجلس ملی می شود. بر این اساس مدعای این تحلیل این است که برای اصلاح ساختاری، نظام انتخابات قبل از استانی شدن باید به سمت حزبی شدن پیش برود. این یک اصل خدشه ناپذیر  در حوزه توسعه سیاسی است که اثربخشی و کارایی  انتخابات، در گرو حضور و وجود رقابت حزبی  است، لذا باید تشکل های سیاسی و گروه های مدنی را نسبت به موضوع انتخابات حساس کنیم. بر همین اساس در دولت اعتدال بیش از هر چیز بر شکل گیری و توانمندی احزاب و شناسنامه دار شدن آنها تأکید می رود.   *مشاور ارشد وزارت کشور و استاد دانشگاه

به اشتراک بگذارید:

نظر شما:

security code