گزارش سفر به سمیران:
۱۳۹۵/۰۱/۲۹ ۰۸:۰۰ چاپ
گیل نگاه/طا ها عبداللهی: خطه سرسبز شمال ایران جایی است که در جریان تاریخی این کشور نقش پررنگی داشته است. سرزمین شمالی در حمله اعراب مسلمان تسخیر نشد و در طی قرن ها چالشی برای خلفای بنی امیه و بنی عباس بود. دیلیمان از اقوام قدیم و بومی گیلان هستند که عهده دار رسالتی بزرگ در ایران شدند و با گرویدن به مذهب شیعه زیدی (چهار امامی) یک قدرت سیاسی - نظامی را برپا کردند. دولتهای دیلمی بعد ها در زمره شیعیان ۱۲ امامی درآمدند. این قدرت سیاسی نظامی همواره تحت تحریم و فشار، دست به قدرت نمایی زد و یکی از آثار شگرف را ایجاد کرد. شهر شمیران یا سمیران پایتخت دولتهای دیلمی تبارجستانیان و سالاریان در نزدیکی مرزهای سیاسی گیلان قرار دارد. این منطقه در شمال غربی سد منجیل و شمال رودخانه قزل اوزن قرار دارد و در سال ۱۳۶۰ از گیلان جدا و به محدوده قزوین که روزی جزو استان تهران بود ملحق شد. آثار شگرف این شهر مدفون شده خود گواه قدمت و عظمتی شگرف است. چرا شمیران؟ مکان برپایی این شهر که مردم محلی به آن قاسم آباد می گویند در جایی خنک و در معرض بادهای دره منجیل قرار دارد و سمیران یا شمیران به همین دلیل به جای خنک گفته می شود. مسیر دسترسی به این شهر از کنار شهرک سفیدرود در کنار سد منجیل می گذرد و با طی ۲۰ کیلومتر به سوی تارم در استان زنجان می توان به این محوطه تاریخی رسید. گورستان تاریخی شمیران بنای چهار طاقی برج آرامگاهی گورستان شمیران  بنابر گفته کاوشگران آثاری از قبور اشکانی و ساسانی در آن وجود دارد. ۲ برج آرامگاهی در این محوطه دیده می شود و ۴ بنای چهار طاقی که کاربرد آتشکده داشته نیز گواه وجود آثاری از دوره باستان در آن است. قزل اوزن رودخانه قزل اوزن به عنوان طولانی ترین رودخانه ایران از حومه جنوب غربی آن می گذرد و با رسیدن به دره منجیل و مخلوط شدن با شاهرود، سفیدرود را تشکیل می دهد. این رودخانه همواره به عنوان یک سد طبیعی و عامل دفاعی در جنوب غربی آن عمل می کرده است. وجود ماهی آزاد و امکان برگزاری رفتینگ از جاذبه های این مکان است. قاسم آباد امام زاده قاسم شمیران (2) امامزاده معروف به قاسم که بنا بر شجره نامه از فرزندان جعفر بن طیار بن ابی طالب است از جاذبه هایی است که بیشتر مردم محلی را به خود جذب می کند. همین بقعه دارای آثار معماری طاقی است که این روز ها در دست بازسازی قرار دارد. وجود امامزاده باعث شده تا مردم محلی به آن قاسم آباد بگویند. قبور اسلامی ستگ قبر تاریخی شمیران (1) ستگ قبر تاریخی شمیران (2) قبور اسلامی اطراف بنا هم جذابتی دو چندان دارد. نقوش جالب آن حاکی از رتبه،شان و جایگاه و حتی جنسیت صاحب قبر است. مهر و تسبیح، شمشیر و اسب، تپانچه، تفنگ و کیسه باروت، شانه یک سر و دو سر، سنگ حنا و... بر روی سنگهای مرمر که از معدنی در قزوین استخراج می شده حکاکی شده است. قلعه ویران شده قلعه تاریخی شمیران (1) قلعه تاریخی شمیران (2) قلعه این مجموعه با دو دیوار دفاعی هم از دیگر آثار آن است که مشرف بر قزل اوزن، دره منجیل و دریاچه سد سفید رود است. این قلعه به دستور حسن صباح تخریب شد تا رقیبی برای الموت نباشد. شهر سمیران شمیران قاسم آباد (1) در نوشته های تاریخی بسیاری بر وجود شهری اشاره شده که امروزه دیده نمی شود. این شهر تا ۱۵۰ سال قبل مسکونی بوده است. پس از اتمام ساخت سد منجیل و آبگیری آن این شهر نیز به زیر آب رفت و در زیر لایه های از گل رس که در منطقه و مسیر قزل اوزن بسیار است مدفون شد تا برگی از تاریخ در زیر چکمه های ساخت و ساز دفن شود و جز آبگیری بزرگ در میان برج بزرگ و قلعه چیزدیگری از آن دیده نشود. همین مدفون شدن باعث شد تا گروهی نام آتلانتیس ایران را برایش برگزینند. سابقه هنر و صنعت این محوطه علاوه بر این آثار مشهود دارای سابقه در هنر و صنعت نیز هست. وجود آثاری از شیشه رنگی و دودی، فلز کاری و سفالهایی که در گوشه و کنار آن وجود دارد نشان می دهد این مکان در دوره ای که تحت فشار خلفا بوده دارای یک زندگی عادی بوده است. قدرتی که از قرنهای ۳ تا ۵ هجری قمری، یک چالش بزرگ برای حاکمان دمشق و بغداد بوده و همیشه برای تسخیر و نفوذ به آن دسیسه چینی می شده است. این قدرت بعد ها توانست در دوره سالاریان آذربایجان و قزوین را به تسخیر درآورد. رد پای سیاحان سیاحان و تاریخ نگارانی چون ناصر خسرو قبادیانی و ابودلف جهانگرد معروف عرب از سمیران بازدید و در آن اقامت کرده و از رونق آن مطالبی نوشته اند. تاریخچه کاوش باستان شناس ایرانی مرحوم دکتر پرویز ورجاوند این محوطه را در دهه ۴۰ خورشیدی مورد کاوش قرار داد و گزارش آن را در کتابی تحت عنوان «سرزمین قزوین، سابقه تاریخی، آثار باستانی و بناهای تاریخی سرزمین قزوین» در سال ۱۳۴۹ به چاپ رساند. دکتر عزت الله نگهبان پس از کاوش مارلیک، نگاه خود را متوجه این شهر کرد ولی به دلیل وجود سارقان آثار فرهنگی و اشیای عتیقه موفق به کاوش این محوطه نشد. شبهای وهم انگیز سمیران شب های سمیران وهم انگیز است؛ زوزه باد و صداهای عجیب باعث می شود تا کمتر کسی جرات کند در نزدیکی جایی که قبرستانی در آن قرار دارد پای بگذارد. اما حقیت این است که با وجود پایگاه میراث فرهنگی حفاران غیرمجاز دست از کاوش برنمی دارند و آثار کندوکاو هایشان در گوشه و کنار موجود است. این مجموعه مربوط به فرهنگ دیلمی و متعلق به گیلان امروز است ولی گزارش و مرزهای سیاسی آن در اختیار قزوین بوده و برند قزوین بر آن خودنمایی می کند.

به اشتراک بگذارید:

نظر شما:

security code