[caption id="attachment_7316" align="alignnone" width="139"]لیدا حسن پور * لیدا حسن پور *[/caption] این روزها آنقدر به پدیده کمبود منابع آبی و نیاز به حفظ و استفاده درست از منابع آبی در کشور عزیزمان پرداخته میشود ، که در این نوشته دیگر نیازی نیست که به این معضل بزرگ قرن پرداخته شود ! ولی آیا بر فرض اینکه کشور عزیزمان ایران ، مشکلی از نظر کمبود منابع آبی نداشته باشد ، آیا در قرن بیست و یکم و با پیشرفت علوم ، آبیاری با تانکر در فضای سبز شهر رشت منطقی و علمی به نظر میرسد ؟ آیا استفاده از روش آبیاری تانکری زیبنده شهری است که میتواند  الگوی ملی فضای سبز میهنمان باشد  ؟ امروزه در بسیاری از شهرهای بزرگ میهن  ، آبیاری فضای سبز به روش های مکانیزه انجام می شود و با استفاده از این روش  ، بهره وری از آب به بیش از ۹۰ درصد می رسد . ولی متاسفانه هنوز در شهر رشت  شاهد به کارگیری روش های سنتی ( استفاده از تانکر های آبرسانی ) برای آبیاری فضای سبز شهری هستیم . شهروندان رشت هر روز شاهد تردد ده ها تانکر و تریلر حمل آب در معابر شهر رشت هستند و فضای سبز آیلند میانی بولوارها و حاشیه معابر همچنان با تانکر و به صورت سیار آب رسانی می شوند.   سوال اصلی بحث این نوشتار این است ؛ آیا استفاده از روش آبیاری تانکری ، یک روش علمی و اصولی است ؟ در پاسخ این پرسش باید گفت ، علاوه بر هزینه های بسیار بالای این روش و نیز هدر رفت فراوان آب در این روش با توجه به بحران کمبود منابع آبی ، از منظر فنی کشاورزی نیز چون در این روش آبیاری فضای سبز با تاخیر انجام می شود ، گیاهان کاشته شده در فضای سبز شهری ، ضعیف می شوند و به دلیل این کاهش مقاومت ،  گیاهان  در برابر امراض و آفات بسیار راحت تسلیم امراض و آفات خواهند شد . عارضه مهم دیگر این روش آبیاری نامناسب ،  این است که  رشد گیاه و طول عمر مفید آن کاهش یافته  و گیاه یا درخت در طول دوره رشد و زندگی اش با انواع و اقسام بیماری ها مواجه خواهد شد . همچنین تخریب گل ها و گیاهان فضای سبز شهری یکی دیگر از آسیب های بسیار جدی در روش آبیاری با تانکر است ، چرا که  زمانی که آب از مخزن ۱۴ یا ۲۰ هزارلیتری با لوله های قطور و با سرعت خارج شده و به پای گل ها و گیاهان ریخته می شود ، طبیعی است که بر اثر فشار و حجم ناگهانی آبی که به یکباره از لوله ها رها می شود ، علاوه بر اینکه گونه های مختلف گیاهی از بین میروند  ، خاک بستر فضای سبز نیز به شدت فرسایش پیدا نموده و با یک حساب سر انگشتی هزینه – فایده در خواهیم یافت که در بلند مدت سازمان شهرداری متحمل چه هزینه های هنگفتی برای نگهداری فضای سبز خواهد شد ! پوسیدگی ریشه درختان در اثر آبیاری تانکری بیش از حد نیز ف یکی دیگر از معایب این شیوه آبیاری محسوب می شود ، چرا که  میزان و مدت زمان آبیاری فقط به تصمیم کارگر مسئول آب دادن به گیاه بستگی دارد! اتفاق محتمل دیگری که این نوع آبیاری  باعث آن میشود ، شست وشوی خاک اطراف ریشه گل و گیاهان بوده  و در نتیجه خشک شدن ریشه گل و گیاه را به دنبال خواهد داشت . از معایب دیگر این روش آبیاری سنتی این است که از آنجایی که در آبیاری با تانکر تمام زمین بستر فضای سبز  آب می خورد و در واقع همه قسمت های خاک خیس می شود ، محیط  مناسبی برای رشد علف های هرز، میکروب ها و آلودگی های زیست محیطی را به همراه خواهد آورد . بنابراین می توان اظهار نمود ؛ در آبیاری با تانکر علاوه بر این که نیاز آبی گیاه اصلا تامین نمی شود ، میزان هدررفت آب و تخریب فضای سبز نیز بالاست. و در نهایت به دلیل عدم تخصص کافی نگارنده به مباحث ایمنی و ترافیک ، از ورود به مشکلات ایمنی و ترافیکی که روش آبیاری تانکری در سطح شهر و در ساعات مختلف شبانه روز ، حادث مینماید ، خوددراری می نمایم !   حال راهکار پیشنهادی چه میتواند باشد ؟ با یک رویکرد علمی به مباحث هزینه – فایده ، به شهرداری رشت پیشنهاد میشود ؛ در یک برنامه ریزی میان مدت چهار ساله ، ابتدا در برخی از مناطق شهرداری رشت  به صورت پایلوت ، نسبت به حذف هزینه های حمل و نقل و کارگر و هزینه های بالاسری روش آبیاری سنتی ، اقدام نموده  و با صرفه جویی مادی و افزایش بهره وری ناشی از بکارگیری روش آبیاری مکانیزه ، در بلند مدت ، نسبت به توسعه سیستم های آبیاری مدرن و مکانیزه تحت فشار ، با هدف کاهش مصرف آب و داشتن یک فضای سبز ایده آل و افزایش بهره وری و کاهش چشمگیر هزینه های نگهداری فضای سبز در کل شهر رشت ، اقدام نماید . در این طرحریزی استراتژیک در حوزه فضای سبز شهر رشت ،  طی چهار سال میتوان استفاده از کل تانکرها در آبیاری فضای سبز شهر رشت را حذف نمود و با صرفه جویی مالی ناشی از حذف هزینه های نگهداری و تعمیرات تانکرهای آبرسانی و غیره ، به طور چشمگیری شاهد افزایش بهره وری و نیز داشتن یک فضای سبز ایده آل و زیبنده رشتوندان بود . در صرفه جویی مالی این روش کافی است به مصاحبه اخیر مهندس سلامی مدیرعامل سازمان پارکها و فضای سبز شهرداری مشهد مقدس رجوع نماییم : « احمدرضا سلامی » در مصاحبه با روزنامه خراسان می گوید: فکر می کنم در سال ۷ تا ۸ میلیارد تومان صرف تأمین آب و حمل و نقل آن و آبیاری فضای سبز شهر مشهد با تانکرها می شود . او می گوید : حدود ۲۰۰ دستگاه تانکر (کامیون و تریلر) عهده دار آبیاری فضای سبز خیابان های این کلان شهر است . به گفته وی شهر مشهد ۲ هزار و ۸۰۰ هکتار فضای سبز دارد که ۷۵۰ هکتار آن به سیستم های آبیاری نوین و تحت فشار مجهز است و ۲۰ درصد از فضای سبز هم با انشعابات آب و بقیه از طریق چاه های در اختیار، مخازن ذخیره سازی و تانکرها آبیاری می شود.این مقام مسئول در عین حال آبیاری با تانکر را روش مناسبی برای فضای سبز شهری نمی داند و می گوید: با سخت گیری های انجام شده و رعایت اصول ایمنی و نظارت سازمان موتوری شهرداری مشهد بر معاینه فنی و نصب تجهیزات از جمله چراغ گردان، مثلث خطر، استقرار پرچم دار و کنترل ناظران سازمان، آمار حوادث و اتفاقات ناشی از حضور تانکرها و آبیاری سیار فضای سبز در مشهد به مراتب کمتر شده است. وی میگوید به هر حال امیدواریم این آخرین باری باشد که از این شیوه سنتی آبیاری آن هم در فضای سبز کلان شهر مشهد که پایتخت معنوی ایران لقب گرفته است ، استفاده مینماییم  و  شهرداری مشهد با جهادی جدی در سال جهاد اقتصادی تکلیف آبیاری فضای سبز معابر را روشن کند و هر سال شاهد اختصاص اعتبارات میلیاردی در این بخش نباشیم. ویژگیها و مزایای آبیاری تحت فشار  : آبیاری تحت فشار شامل آبیاری بارانی و قطره ای می باشد و اهدافی که در این روش مدنظر است به شرح ذیل می باشد  : افزایش راندمان آبیاری به میزان ۷۰ % در روش بارانی و به میزان ۹۰ % در روش قطره ای و تقلیل میزان آب مصرفی در مقایسه با آبیاری سطحی عدم تشکیل رواناب سطحی و جلوگیری از فرسایش خاک تنظیم میزان آب مورد نیاز برای انواع خاک ها و کشت ها در فصول مختلف زراعی . تهویه مناسب خاک و یکنواختی پخش آب در سطح فضای سبز و عدم نیاز به زهکشی فضای سبز افزایش محصول در واحد سطح در مقایسه با آبیاری سنتی عدم نیاز به تسطیح اراضی در این روش جلوگیری از سله بستن و حفظ پوکی خاک عدم نیاز به ایجاد نهرهای خاکی درون فضای سبز و نهرهای زهکشی و استفاده بهینه از کل زمین فضای سبز قابل استفاده برای تمام گیاهان امکان انجام آبیاری همراه با کودپاشی و سمپاشی و پخش یکنواخت آنها وارد نشدن بذر علفهای هرز به فضای سبز به دلیل انتقال آب از طریق لوله ها سهولت در انجام عملیات زراعی تبخیر سطحی در آبیاری قطره ای به حداقل می رسد و­از خارج شدن آب از محوطه ریشه جلوگیری می گردد . عدم امکان رویش بذر علفهای هرز به دلیل مرطوب شدن فقط بخشی از سطح خاک اطراف ریشه گیاه اصلی ( آبیاری قطره ای ) افزایش کیفی و کمی محصول ( گل و گیاه ) عدم نیاز به نیروی کارگر زیاد بدلیل ثابت بودن اجزای سیستم در خاتمه با توجه به رویکردهای علمی که در حال حاضر در فضای مدیریتی شهرداری  رشت شاهد آن هستیم ، امید آن میرود شهرداری رشت توجه ویژه ای در نهادینه کردن اصول علمی کشاورزی در فضای سبز شهر رشت و استفاده از فن آوریهای نوین در این زمینه داشته باشد. *کارشناس طراحی و اجرای فضای سبز
به اشتراک بگذارید:

نظر شما:

security code